Αλληλοδιδακτικά σχολεία στην Πελοπόννησο και αλληλοδιδακτική μέθοδος.

 

«Ξεφυλλίζοντας» τα χειρόγραφα έγγραφα των χρόνων πριν και μετά το 1830, συχνά συνάντησα τους όρους αλληλοδιδακτικό σχολείο,  αλληλοδιδάσκαλος, αλληλοδιδακτικός κ.λ. Επίσης μου έκαναν εντύπωση τα πολλά έγγραφα όπου δάσκαλοι διαμαρτυρόντουσαν για την μη καταβολή των αμοιβών τους.

Όπως είναι γνωστό το νεοσύστατο και μόλις απελευθερωμένο ελληνικό κράτος εστερείτο όχι μόνο των υποδομών υποτυπώδους παιδείας, αλλά και αυτού ακόμη του εμψύχου δυναμικού δηλαδή των δασκάλων οι οποίοι θα δίδασκαν τα Ελληνόπουλα γράμματα.

Μέχρι το 1821 στην Ελλάδα λειτούργησαν τα κοινά ή δημόσια σχολεία στα οποία παρεχόταν μόρφωση μέσου και κάτω επιπέδου. Αυτά τα σχολεία αρχικά είχαν λίγους μαθητές το καθένα, αλλά μετά το 1800 ο αριθμός αυτός αυξήθηκε και από 15-20 που ήσαν ανέβηκε στους 100 και πάνω ανά σχολείο.

Η αύξηση αυτή των μαθητών και η έλλειψη των δασκάλων κατέστησε αναγκαία την επιδίωξη εφαρμογής μιας νέας μεθόδου που είχε πρωτοεμφανιστεί στην Αγγλία και στη συνέχεια στη Γαλλία και ήταν η Αλληλοδιδακτική μέθοδος. Η μέθοδος αυτή συνίστατο στην «βοήθεια» κατά κάποιον τρόπο του δασκάλου στο έργο του από τους πιο ικανούς μαθητές του. Η μέθοδος ονομάστηκε Αλληλοδιδακτική (και τα σχολεία στα οποία εφαρμόστηκε Αλληλοδιδακτικά) διότι οι καλύτεροι μαθητές, οι Πρωτόσχολοι όπως ελέγοντο,  με την καθοδήγηση του δασκάλου, δίδασκαν τους υπόλοιπους ή οι μεγαλύτεροι μαθητές δίδασκαν τους μικρότερους. Οι μαθητές δηλ. δίδασκαν αλλήλους. Ο δάσκαλος επιτηρούσε την τάξη ενώ τη διδασκαλία έκαναν, όπως είπαμε, μαθητές με καλή διαγωγή και επιδόσεις και ανάλογα με τα καθήκοντά τους χωρίζονταν σε παραπέρα κατηγορίες, όπως γενικοί πρωτόσχολοι, μερικοί πρωτόσχολοι, ερμηνευτές, υπαγορευτές κ.ο.κ.

Στην Ελλάδα τη μέθοδο συνέστησε ο Κοραής, την εισήγαγε ο Γεώργιος Κλεόβουλος και εφαρμόστηκε συστηματικά επί Καποδίστρια από το 1821 έως το 1880. Διάφοροι όμως Έλληνες που την γνώριζαν την εφάρμοσαν και ενωρίτερα στο εξωτερικό (Ιάσιο, Κυδωνιές κ.λ.). Στο ορφανοτροφείο της Αίγινας λειτούργησε και Πρότυπο σχολείο για μαθητές με αυξημένη έφεση και ικανότητες που προορίζοντο για δάσκαλοι της μεθόδου αυτής. Στη συνέχεια συγκροτήθηκαν επιτροπές για την οργάνωση της παιδείας στη χώρα και στις αρχές του 1830 επιλέχθηκε ως οδηγός της αλληλοδιδακτικής μεθόδου το εγχειρίδιο του Γάλλου C. L. Sarazin ο οποίος ήταν διευθυντής σχολείου Αλληλοδιδακτικής στο Παρίσι, το οποίο μετέφρασε και προσάρμοσε στα ελληνικά δεδομένα ο μαθητής του Ι. Κοκκώνης.

Το Αλληλοδιδακτικό Σχολείο χωριζόταν σε οκτώ τάξεις (κλάσεις), και ο δάσκαλος επέλεγε τους ικανότερους μαθητές αλλά και τους εξυπνότερους για να τον βοηθήσουν στη διδασκαλία. Οι μαθητές κατατάσσονταν σε κάθε τάξη με βάση τις γνώσεις τους και την πρόοδό τους σε κάθε μάθημα. Μπορούσαν, δηλαδή να ανήκουν σε μία ή περισσότερες τάξεις (κλάσεις), π. χ. μπορούσε ο μαθητής να παρακολουθεί Γραμματική στην 4 κλάση και Αριθμητική στην 6 κλάση, δηλαδή πήγαιναν από κλάση σε κλάση κατά μάθημα. Ο αριθμός των κλάσεων ήταν διαφορετικός για τα διάφορα μαθήματα. Για την Ανάγνωση, τη Γραφή και την Αριθμητική είχαν δημιουργηθεί 8 κλάσεις. Η Γραμματική διδασκόταν στις κλάσεις 7 και 8, η Ιχνογραφία στις κλάσεις 5 και 8. Τα Θρησκευτικά διδάσκονταν σε 3 τμήματα που δημιουργούνταν από τις 8 κλάσεις. Στις κλάσεις 1-4 δίδασκαν τις προσευχές, στις 5-7 την Ιερή Ιστορία και στην κλάση 8 Κατήχηση. Αλλά και η διδασκόμενη ύλη ήταν περιορισμένη. Π.χ. σε ότι αφορά την Ανάγνωση και Γραφή: Στην κλάση 1 τα γράμματα του αλφαβήτου, στην 2 συλλαβές με 2 γράμματα, στην 3 συλλαβές με 3 γράμματα, στη 4 με 4 γράμματα, στις κλάσεις 5 και 6 μεμονωμένες λέξεις και στις κλάσεις 7 και 8 μικρές προτάσεις και συνεχής ανάγνωση.

Ενδεικτικό των αναγκών για τη διδασκαλία στα Αλληλοδιδακτικά σχολεία είναι το έγγραφο το οποίο στάλθηκε από το δάσκαλο Παναγιώτη Παπαθανασίου Οικονομίδη, τους εφόρους του σχολείου Διακοπτού και τους προκριτοδημογέροντες προς την επί των Έκκλησιαστικών Γραμματεία το 1830: «σημείωσις του όσου βιβλίου έχει έλληψην το σχολείον διακοπτού./ 1: οδηγόν της αλληλοδιδακτικής μεθόδου του γάλλου κυρίου σαρατίνου-/ 1: σώμα της παλαιάς και νέας δαθήκης/ 3: σώματα πινάκων, αναγνώσεως, Αριθμητικής, και γραμματικής-/ 1: σώμα πινάκων της γραμματικής ιχνογραφίας-/ 6: ιεράς ιστορίας-/ 6: προσευχητάρια-/ 10: κατηχήσεις-/ 8: όμοια, ή 24 […δών] διαφόρου-/ 1: ιδίου εγχειριδίου της αριθμητικής-/ 1: εξηγητικόν των πινάκων της αριθμητικής του κυρίου Ιομάρδου-/ 1: διδασκαλίαν της γραμματικής ιχνογραφίας-/ 1: ίδιον εγχειρίδιον της γραμματικής Ιού περιέχον τους πίνακας της γραμματικής/ 1: κανόνα καλιγραφίας/ τη 12 Νοεμβρίου 1831/ εν Διακοπτόν».

Στις εκθέσεις τις οποίες συνέταξε και υπέβαλλε στην επί των Εκκλησιαστικών Γραμματεία ο Ι. Κοκκώνης ο οποίος περιόδευσε για έλεγχο σε διάφορα σχολεία της Πελοποννήσου κατά την ίδια χρονική περίοδο, περιγράφεται η κατάσταση που επικρατούσε στα σχολεία με τα ανύπαρκτα ή ακατάλληλα κτίρια την έλλειψη εξοπλισμού κ.λ. αλλά και η ποιότητα της παιδείας που παρείχαν δάσκαλοι, μερικοί των οποίων είχαν ικανότητες, κατέβαλλαν φιλότιμες και πολλές φορές πέραν των δυνατοτήτων τους προσπάθειες να «φωτίσουν» τη νεολαία, σε αντίθεση με άλλους οι οποίοι δεν γνώριζαν όχι μεθόδους διδασκαλίας αλλά ούτε ορθογραφία, ούτε και αυτά τα «κολλυβογράμματα». Από τα διάφορα έγγραφα των δασκάλων της εποχής εκείνης γίνεται αντιληπτή η προσπάθειά τους να φανούν αρεστοί στους τοπικούς άρχοντες ή ακόμη και έμμεσα να διογκώσουν τις ικανότητές τους για να εξασφαλίσουν δουλειά μελλοντικά ως δάσκαλοι ή ακόμη και να επηρεάσουν την κρατούσα κατάσταση στις περιοχές όπου υπηρετούσαν ως δάσκαλοι.

Εδώ θα πρέπει να τονισθεί ότι, τους δασκάλους «εδιόριζε» μεν το Ελληνικό Κράτος αλλά πλήρωναν οι τοπικές κοινωνίες (Δήμοι, Κοινότητες κ.λ.), από έσοδά τους, από έσοδα των τοπικών μοναστηριών, ή από κληρονομιές διαφόρων ευεργετών. Έτσι αρκετές φορές όπου αδυνατούσαν ή κωλυσιεργούσαν οι τοπικοί άρχοντες να πληρώσουν τους δασκάλους αυτοί, ως επαίτες κατέφευγαν στην επί των εκκλησιαστικών Γραμματεία ή στον τοπικό αστυνομικό Διευθυντή ώστε να εξαναγκάσουν τους αρμοδίους να καταβάλουν τα χρήματα στους δασκάλους. Οικονομικές δυσχέρειες ανάγκαζαν χωριά στα οποία λειτουργούσε σχολείο αλληλοδιδακτικό, να σταματήσουν τη λειτουργία του, να φύγει ο δάσκαλος και να στερηθούν τα παιδιά και αυτών ακόμη των λίγων γραμμάτων που μάθαιναν. Χαρακτηριστικές είναι οι διαμάχες των τοπικών αρχόντων με κληρονόμους ή διαχειριστές διαφόρων ποσών ή περιουσιών ευεργετών που είχαν αφήσει σε σχολεία.

Α. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in Άρθρα, Ιστορία and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s