Λαογραφικά στοιχεία.

Όπως είναι γνωστό, ξεχωριστή θέση στα μνημεία του λόγου αλλά και της ζωής των Ελλήνων, έχουν οι παραδόσεις, τα τραγούδια, οι μύθοι, τα ήθη και τα έθιμα, οι προλήψεις και άλλα λαογραφικά στοιχεία συστατικά του πολιτισμού μας διαχρονικά. Ήταν και παραμένει ανάγκη ιστορικής σημασίας, η συλλογή και διάσωση των κατά τόπους ελληνικών εθίμων και συνηθειών και εν γένει των λαογραφικών εκείνων στοιχείων που μαρτυρούν όχι μόνο την ιστορία του κάθε τόπου αλλά και τη συνέχεια του ελληνικού στοιχείου. Κιβωτοί αυτών των θησαυρών, υπήρξαν τα χωριά μας.

Στη συνέχεια θα παραθέτω μέρος τέτοιων λαογραφικών στοιχείων από διάφορα χωριά της επαρχίας Καλαβρύτων και της ευρύτερης και σχετικής με την επαρχία αυτή, περιοχής, τα οποία έχω καταγράψει στο υπό διαμόρφωση έργο μου για όλη την επαρχία. Τα στοιχεία αυτά έχω αντλήσει από διάφορες πηγές, μεταξύ των οποίων και από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου με μέριμνα των καθηγητών έχουν συλλεγεί και φυλάσσονται. Όσα μεταφέρω εδώ αποτελούν τμήμα διηγήσεων κατοίκων των χωριών αυτών, τα πλήρη στοιχεία των οποίων αναφέρω στο εν λόγω έργο μου.

(Τυχόν χρήση των στοιχείων αυτών, απαιτεί την άδεια του Πανεπιστημίου Αθηνών.)

Προλήψεις (Αλλιώς ξετάσματα): «1. Μετά τη δύση του ηλίου δεν δάνειζαν ποτέ ψωτιά γιατί «πάθαιναν τα πράματα». 2. Όταν η γάτα νίβεται θ’ αλλάξει ο καιρός. 3. Όταν έξω από το σπίτι λαλήσει καρακάξα θα έλθει γράμμα. 3α. Όταν «μπουσουλάει» δηλ. περπατάει με τα 4 μεγαλωμένο παιδί, θα έλθει «μουσαφίρης», δηλ. επισκέπτης. 3β. Όταν μέσα στο σπίτι πετά «κατσιμπούλα» δηλ. πεταλούδα, θα έλθει γράμμα. 3γ. Όταν στο σπίτι περπατά «σφάλαγγας» δηλ. αράχνη, θα έλθει μακρινό γράμμα. 4. Όταν φυσάει η φωτιά, κάποιος συζητά για μας και μαντεύουμε ποιος είναι» (Άγιος Νικόλαος).

«Άμα σου κλέβαν κάτι γινότανε διαβολιά (=ζημιά) στο σπίτι. Όταν είχαμε πράματα (=ζώα) το ξετάζαμε και δεν δανείζαμε μετά το βασίλεμα του ήλιου, αυγό, αλάτι, προζύμι και αλεύρι. Κι αν καμμιά φορά έπειτα από ανάγκη το δίναμε έπρεπε να το σκεπάσουμε να μην το δούν τ’ αστέρια./ Την νύχτα δεν κάνει να νίβεται κάποιος γιατί θα πεθάνει η μάνα του. Ούτε να κοιτάει στον καθρέφτη γιατί θα δει διαολικά. Τα μεσάνυχτα δεν κάνει να βγει έξω απ’ το σπίτι γιατί είναι η ώρα του σατανά και θα πάθει απ’ τις απ’ όξω (=ξωτικά). Μπορεί να χάσει και τη μιλιά του. Όταν το φεγγάρι βγαίνει ολόκληρο δεν κάνει να το κοιτάμε γιατί μας πιάνει σεληνιασμός. Όταν φεύγει κάποιος για ταξίδι δεν σκουπίζουμε από πίσω το σπίτι για να μην πάθει κακό ο ταξιδιώτης. Και τα σαρίδια (=σκουπίδια) τη νύχτα δεν κάνει να τα βγάνουμ’ όξω γιατί έτσι διώχνουμε το νοικοκυριό. Τη νύχτα δεν πρέπει ν’ αφήνουμε το αλάτι όξω. Ούτε πρέπει να μας χυθεί. Κι αν το δανειστεί γειτόνισσα πρέπει να το ξαναφέρει οπωσδήποτε. Ο ξένος που θαρθεί στο σπίτι μας δεν πρέπει να βγει απ’ την άλλη πόρτα του σπιτιού, παρά από εκείνη που μπήκε, γιατί μετά δεν στεριώνει συμπεθεριό. Δεν κάνει να χτυπήσουμε κάποιον με τη σκούπα γαιτί δεν κάνει προκοπή. Τη σκούπα τη βάνουμε κοντά στο μικρό γαι να το φυλάει απ’ το σατανικό. Όταν είναι κάποιος μικρός δεν κάνει να τον δρασκελάνε γιατί δεν ψηλώνει. Κι αν τον δρασκελίσει (περάσει από πάνω) κάποιος, πρέπει να τονε ξαναπαρδασκελίσει.» (Ακράτα).

«Εδώ στα χωριά δεν είναι όπως στην πόλη. Κρατούν ο κόσμος. Στη πόλη θα κρατήσουνε μια Κυριακή, 2-3 ημέρες του Πάσχα. Εδώ βαρεί η καμπάνα, «α!» λένε, «γιορτή!». Θ’ ανάψης το καντήλι σου… Ενώ η γυναίκα να ζυμώση, δεν εζύμωνε. Να βάνη να πλύνη, δεν επήγαινε να στήσουνε, να πούμε, κοφίνι να πλύνουνε, ή να πας να κοπανίσης τις απλάδες σου έξω, γκάπα γκούπα να σ’ ακούσουνε. Δεν ξέρουνε πλυσίματα, ούτε ζυμώματα στο σπίτι, ούτε αργαλειό, το κυριώτερο! Δεν υφαίνανε ούτε ελαφριά γιορτή νάτανε. Βάρηγε η καμπάνα, πάει! Φωτιά το βράδυ δεν πρέπει να δώσης απ’ το τζάκι, ούτε ακόμα δίνουνε. Τη νύχτα δε δίνουνε αλεύρι απ’ το σπίτι, αυγό, δε δίνουνε ξύδι, αλάτι, είναι κακό. Όλο το χρόνο. Άμα σουρουπώσει, άμα δεις εκεί και κλωνιάσει ο ήλιος. Όταν θ’ αρχισπορίσουν, να πρωτοσπείρουν, πρώτη φορά, εκείνη την ημέρα δεν δίνουν από το σπίτι τίποτα./ Το φεγγάρι ποτές να μην το κοιτάς τρυφεροφεγγιά και χάση, γιατί έχουν πολλά μελετήσει, καλά ή κακά. Περισσότερο κακό μελετάνε στο φεγγάρι, εκείνοι που ξέρουν, όταν είναι τρυφεροφεγγιά… Όταν κάποιος φύγει για ταξίδι, δε σκουπίζουμε πριν να φτάση. Θα σκουπίσουμε πρωτού φύγει από το σπίτι./ Άμα χυθή κρασί στο τραπέζι, είναι καλό, βρέχεις τα χέρια σου και περνάς το κεφάλι σου. Το λάδι είναι κακό να χυθή στο σπίτι. Άμα ρίξης αλάτι στη φωτιά, είναι κακό, τσούζουν τα μάτια. Άμα σπάση καθρέφτης που γυαλιζόμαστε, όχι το τζάμι, είναι κακό. Όταν δεν υπάρχει λόγος και πέση εικόνα, είναι κακό σημάδι. Τα σκουπίδια δεν τα πετάγαμε το βράδυ που σκουπίζαν το σπίτι οι νοικοκυρές. Το πρωΐ τα μάζευε και τάβγαζε έξω. Ούτε τινάζανε.»(Μάνεσι).

«Ο κυνηγός φεύγει πολύ πρωΐ για κυνήγι για να μη τον βλέπουν τα διάφορα μάτια. Όταν πηγαίνοντας για κυνήγι συναντήσει παπά, ή θα γυρίσει πίσω ή θα δέσει ένα κόμπο στομαντήλι του./ Όταν οκυνηγός γυρίσει από κυνήγι και δεν έχει κτυπήσει τίποτα του λένε: «Του ψαρά και του κυνηγού το πιάτο,πέντε φορές είν’ αδειανό και μια φορά γεμάτο»./ Παλιά πίστευαν πως την Πρωτοχρονιά έπρεπε να ματώσουν το τουφέκι τους, δηλ. να σκοτώσουν κάποιο ζώο, για να έχουν καλό κυνήγι όλη τη χρονιά.
Δοξασίες: Όταν η ανατολή είναι κόκκινη πιστεύουν ότι θα βρέξει./ Όταν ο γύρος του φεγγαριού είναι μεγάλος λέγανε ότι θα βρέξει. Λέγανε: «Αλαργινός γύρος, κοντακιανή βροχή». Όταν έχει μικρό γύρο θα αργήσει να βρέξει. Όταν το φεγγάρι είναι κόκκινο θα έχει δυνατούς αέρες./ Αν ο ήλιος είναι θαμπός το πρωΐ που βγαίνει, ο καιρός θα αλλάξει./…Όταν τα αστέρια τα βλέπεις να τρέμουν θα βρέξει σύντομα./ Όταν πέφτει αστέρι λένε ότι κάνοντας μια ευχή πραγματοποιείται./… Απαίσιος μήνας είναι ο Φλεβάρης επειδή είναι κουτσός./ Ακόμα απαίσιος μήνας θεωρείται ο Μάης. Το μήνα αυτό δεν γίνονται γάμοι επειδή παντρεύονται τα γαϊδούρια./ … Η Τρίτη θεωρείται αποφράς ημέρα. Δεν κάνανε αρχή στο θέρισμα, τρύγο και οποιαδήποτε δουλειά. Ακόμα την ημέρα αυτή δεν κάνανε ταξίδια./ Όταν το άλογο τινάζεται, βρέχει./ Όταν ο σκύλος καταλαβαίνει κακοκαιρία,μπαίνει μέσα στ’ άχυρα ή στα άλλα ζώα./ Όταν νίβεται η γάτα προς το βοριά έχουμε κακοκαιρία./ Όταν κράξει ο κόκορας πριν τις 12 τη νύχτα, έχουμε βροχή./ Όταν ο σκύλος ουρλιάξει κάποιο κακό θα συμβεί, μάλλον θάνατος./ Αν η κότα γεννήσει αυγό σαν κουφέτο, το στριγγαύγουλο, το σπάνε και αν δούν μέσα σχήμα μαύρο φιδιού, μέσα στον κροκό, είναι θάνατος. Όταν είναι καθαρό είναι ευτυχία./ Το στριγγόπουλο, όταν πρόκειται να πεθάνει κάποιος, πηγαίνει απ’ έξω από το σπίτι του.» (Βερσοβά).

Συνεχίζεται…

Advertisements
This entry was posted in παραδόσεις κ.λ., Ήθη -έθιμα and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s