Το μοιρολόι της Παναγίας.

Πλησιάζει η Μ. Παρασκευή και η μαρτυρική πορεία του Χριστού προς τη σταύρωση. Το μοιρολόι της Παναγιάς ή «του Χριστού τα πάθη» όπως στα χωριά μας το ξέρουμε, είναι ένα «ποίημα» ή στιχούργημα αγνώστου χρόνου δημιουργίας και δημιουργού, το οποίο απαγγέλλεται ή «τραγουδιέται» τη Μ. Παρασκευή, κυρίως από μικρά παιδιά ή ομάδες παιδιών που πηγαίνουν στα σπίτια των χωριών.

Σε κάθε τόπο, ενώ η κεντρική του δομή και ιδέα είναι ίδια, ίσως να έχει κάποιες διαφορές στο στίχο ή στον τρόπο της μελωδίας του. Εκφράζει την ανθρώπινη πλευρά της Παναγίας, του Χριστού και άλλων συντελεστών της σταύρωσης (χαλκιά, Ιωάννη κ.λ.).

Παρουσιάζω στη συνέχεια και ενδεικτικά, δύο εκδοχές του μοιρολογιού αυτού, με ελάχιστες διαφορές μεταξύ τους, από το χωριό Κέρτεζη των Καλαβρύτων.

1. Η φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών κατά το έτος 1967-68 Μάρκου Γεωργία του Χρ. το κατέγραψε ως εξής, καθ’ υπαγόρευση του Δημητρίου Σκουρλή, ετών 78, με γνώσεις Γ’ τάξης Δημοτικού:

Σήμερα μαύρος ουρανός/ σήμερα μαύρη μέρα/ σήμερα όλοι θλίβονται/ και τα βουνά λυπούνται/ Σήμερα βάλανε βουλή/ οι άνομοι Εβραίοι/ οι άνομοι και τα σκυλιά/ και τρισκαταραμένοι/ για να σταυρώσουν το Χριστό/ τον Πάντων Βασιλέα./ Κι ο Κύριος ηθέλησε/ να μπή σε περιβόλι/ να λάβη Δείπνο Μυστικό/ να τόνε λάβουν όλοι./ Κι η Παναγιά η Δέσποινα καθόταν μοναχή της/ την προσευχή της έκανε/ για το μονογενή της./ Φωνή της ήρθε εξ’ ουρανού/ κι απ’ Αρχαγγέλου στόμα:/ Σώνουν κυρά μου οι προσευχές/ σώνουν και οι μετάνοιες/ το γυιό σου τόνε πήρανε/ και στο χαλκιά τον πάνε/ και του τυράννου τα δεσμά/ εκεί τον τυραννάνε./ Χαλκιά-χαλκιά φτιάξε καρφιά/ φτιάξε τρία περόνια/ και κείνος ο παράνομος βαρεί και φτιάχνει πέντε/ Συ Φαραέ που τάφτιαξες/ τώρα να μας διατάξης./ Αφού και με ρωτήσατε/ εγώ θα σας διατάξω/ Τα δυό βάλτα στα πόδια του/ και τ’ άλλα δυό στα χέρια/ το πέμπτο το φαρμακερό/ βάλτε το στην καρδιά του/ να στάζη αίμα και νερό/ να λιγωθή η καρδιά του./ Η Παναγιά σαν τ’ άκουσε/ έπεσε και λιγώθη./ Ζητάει μαχαίρι να σφαή/ γκρεμό να πάη να πέση/ ζητάει φωτιά για να καή/ για το μονογεννή της./ Σταμνί νερό της φέρανε/ τρία κανάτια μόσχο/ και τρία νεροδόσταλα/ για να της έρθη ο νούς της./ Σύντα της ήρθε ο λογισμός/ σύντα της ήρθε ο νούς της/ την πήραν τρείς αρχόντισσες/ και τρείς καλέςκυράδες./ Η Μάρθα, η Μαγδαληνή/ και του Λαζάρου η μάννα/ του Ιακώβου η αδερφή/ κι οι τέσσερες αντάμα/ Την πήραν το στρατί-στρατί/ στρατί το μονοπάτι/ και το στρατί τους έβγαλε/ μεσ’ του Προδρόμου την πόρτα./ Άγιε μ’ Αγιάννη Πρόδρομε/ και βαφτιστή του γυιού μου/ μην είδες τον υιγυιούλη μου / και σε διδάσκαλό σου;/ Βλέπεις εκείνο το δεντρί/ το πεντεσταυρωμένο/ όπου φορεί πουκάμισο/ στο αίαμ βουτημένο/ όπου φορεί στην κεφαλή/ ακάνθινο στεφάνι./ Εκείνος είν’ ο γυιόκας σου και με ο δάσκαλός μου».

2. Η επίσης φοιτήτρια Φιλοσοφικής, Γαλλικό τμήμα, έτος Δ΄, 1973-74, Κωνσταντοπούλου Αικατερίνη, κατέγραψε το μοιρολόι αυτό, την Μ. Παρασκευή πρωί, όταν άκουσε να τα λέει ένα μικρό αγόρι, το οποίο ήλθε στο σπίτι της γιαγιάς της, μ’ ένα καλαθάκι για να το «φιλέψουν» όπως συνηθίζεται στο χωριό. Τα «κάλαντα» αυτά του τα είχε μάθει η γιαγιά του:

«Σήμερα μαύρος ουρανός/ σήμερα μαύρη μέρα/ σήμερα όλοι θλίβονται/ και τα βουνά λυπούνται/ Σήμερα βάλανε βουλή/ οι άνομοι Εβραίοι/ οι άνομοι και τα σκυλιά/ και τρισκαταραμένοι/ για να σταυρώσουν το Χριστό/ των πάντων Βασιλέα./ Ο Κύριος ηθέλησε/ να μπή σε περιβόλι/ να λάβη Δείπνο Μυστικό/ να τον ελάβουν όλοι./ Η Παναγιά η Δέσποινα,/ καθόταν μοναχή της/ τας προσευχάς της έκανε/ για το μονογενή της./ Φωνή της ήρθε εξ’ ουρανού/ κι απ’ αρχαγγέλου στόμα/ Σώζουν Κυρά μου οι προσευχές/ σώζουν και οι μετάνοιες/ τον γιό σου τον επιάσανε/ και στο χαλκιά τον πάνε/ και στου Πιλάτου τας αυλάς/ εκεί τον τυραννάνε./ Χαλκιά, χαλκιά, φτιάξε καρφιά/ φτιάξε τρία περόνια/ κι εκείνος ο παράνομος/ βαρεί και φκιάνει πέντε./ Σύ Φαραέ που τάφτιαξες/ πρέπει να μας διατάξεις./ Τώρα που με ρωτήσατε/ κι εγώ θα σας διατάξω./ Τα δυό βάλτε στας χείρας του/ και τ’ άλλα δυό στους πόδες/ το πέμπτο το φαρμακερό/ βάλτε το στην καρδιά του/ να στάζη αίμα και νερό/ να λιγωθή (η) καρδιά του./ Η Παναγιά σαν τ’ άκουσε/ έπεσε και ’λιγώθει./ Σταμνί νερό της ρίξανε/ τρία κανάτια μόσχο/ και τρία νεροδόσταμνα/ για να της έρθη ο νούς της/ Συντά της ήρθε ο λογισμός/ συντά της ήρθε ο νούς της/ ζητεί μαχαίρι να σφαγή/ γκρεμό να πά να πέση./ ζητεί φωτιά για να καή/ για το Μονογενή της./ Την πήραν τρεις αρχόντισσες/ την πήραν τρεις καλές κυράδες./ Η Μάγδα, η Μαγδαληνή/ και του Λαζάρου η μάνα/ του Ιακώβου η αδερφή/ κι οι τέσσερις αντάμα./ Την πήραν το στρατί,/ στρατί το μονοπάτι/ το μονοπάτι τους έβγαλε/ μεσ’ του ληστού την πόρτα./ Άνοιξε πόρτα του ληστού/ και πόρτα του Πιλάτου./ Η πόρτα από το φόβο της/ άνοιξε μοναχή της/ τηράει δεξιά, τηράει ζερβά/ κανένα δε γνωρίζει./ Τηράει και δεξιότερα/ βλέπει τον Άη Γιάννη/ Άη μ’ Γιάννη Πρόδρομε/ και βαφτιστή του γιού μου/ Μην είδες τον υγιούλη μου/ και τον διδάσκαλό σου/ Εσύ έκανες κι ανάθρεψες/ κι ακόμα δε γνωρίζεις./ Εγώ ξένος κι απόξενος/ πού να τον εγνωρίζω./ Το βλέπεις κείνο το δεντρί/ το πεντεσταυρωμένο/ το που φορεί πουκάμισον,/ στο αίμα βουτηγμένο. Το που φορεί στην κεφαλή/ αγκάθινο στεφάνι/ Εκείνος είν’ ο γιούλης σου/ κι εμέ διδάσκαλός μου./ Η Παναγιά πλησίασε/ γλυκά τον ερωτούσε./ Για δε μου κραίνεις γιούλη μου/ για δε μου κραίνεις παιδί μου./ Τι να σου ειπώ μανούλαμου/ που αδιάφορο δεν έχω/ τώρα το Μέγα Σάββατο/ κοντά το μεσημέρι/ που θα λαλήσει οπετεινός/ σημαίνουν τα ουράνια./ Σημαίνει κι η Αγιά Σοφιά/ με τις χρυσές καμπάνες/ Όποιος τ’ ακούσει σώζεται/ κι όποιος τα ψάλλει αγιάζει/ κι όποιος το παραφρουγκασθή/ παράδεισο θα λάβη/ παράδεισο και λίβανο/ από τον Άγιο Τάφο».

Πηγή: Φιλοσοφ. Σχολή Παν. Αθηνών.

Θ. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in παραδόσεις κ.λ. and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s