Παροιμίες της επαρχίας Καλαβρύτων…. λιγότερο γνωστές…

Από τη συλλογή παροιμιών από διάφορα χωριά της επαρχίας Καλαβρύτων που έχω συμπεριλάβει στο υπό διαμόρφωση έργο μου για την επαρχία αυτή, ξεχώρισα κάποιες λιγότερο ίσως γνωστές και τις παραθέτω στη συνέχεια.

Άβρακος βρακί δεν είχε, είδε βρακί κ’ εχέστηκε. (λέγεται για τους ανόητους και νεόπλουτους, οι οποίοι δεν κάνουν λελογισμένη χρήση του πλούτου ή της εξουσίας τους και επιδεικνύουν και διαλαλούν αυτόν με κομπασμό και φιλαυτία όταν και όπου δεν πρέπει). (Πολίτης Ν.).
Άϊντε μαύρε μου κι έλα βράδυ. (Αυτή την λέμε για κάποιον που πιάνει δουλειά κι είναι αργός). (Πλάτανος Νεζερών).
Άλλα λογιάζει ο γάϊδαρος κι άλλα ο γαϊδουριάρης. (λέγεται όταν δεν συμφωνεί η γνώμη, απόφαση κ.λ. του αρμοδίου με εκείνο που τελικά εκφράζεται ή αποφασίζεται κ.λ. από τον υποτακτικό του ή υφιστάμενό του κ.λ.). (Πολίτης Ν.).
Άλλα ν’ τάλλα κι άλλο της Παρασκευής το γάλα. (λέγεται επί πραγμάτων κατ’ επίφαση ομοίων αλλά κατ’ ουσία μη επιδεχομένων σύγκριση μεταξύ τους. Κυρίως λέγεται όταν ομολογείται κάποια πράξη ή αποκαλύπτονται γεγονότα, τα οποία είναι μεν σοβαρά, αλλά όχι τόσο άσχημα, όσο άλλα τα οποία αποκρύπτονται). (Πολίτης Ν.).
Άλλοι αγκομαχάν κι άλλοι καυλομαχάν. Λέγεται για περιπτώσεις που άλλοι δουλεύουν και κουράζονται και άλλοι διασκεδάζουν. (Καλαμιάς).
Αλλοίμονο που λείπει από το γάμο του (Δεν έλειπε από το γάμο του αλλά από τη δουλειά του) (Βερσίτσι).
Αλλού με ξείς, καλόγερε, κι αλλού χω γώ τον πόνο. (λέγεται προς όσους δεν μπορούν να καταλάβουν τι θέλουμε, ή δεν θέλουμε ή δεν πρέπει να εκφράσουμε με σαφήνεια). (Πολίτης Ν.).
Αλμπάνη-αλμπάνη βάλε και μένα ένα καρφάκι (λέγεται για ανθρώπους που ενώ είναι καλά δημιουργούν μόνοι τους καταστάσεις σε βάρος των. (Σκούπι).
Αμ και φτωχό τ’ αρνί αμ και πλατυά νουρά [ουρά] (Λέγεται δι’ εκείνον πούχει παράλογες απαιτήσεις). (Σουδενά).
Άμορος λόγος κι ο κάλπικος παράς στο νοικοκύρη μένει (Λέγεται γι’ αυτόν που κατηγορεί τους άλλους και δεν κοιτάζει τον εαυτό του). (Σουδενά).
Αν άκουγε ο θεός τις καρακάξες δεν θα υπήρχε κανείς γάϊδαρος στο κόσμο (Γιατί οι καρακάξες συνέχεια προσεύχονται να ψοφήσουν τα γαϊδούργια για να τα φάνε. Λέγεται για κατάρες που δεν πιάνουν). (Σουδενά).
Αν δεν κάνεις γούτσι δεν κάνεις πίστι (Για να φας πρέπει να δουλέψεις). (Σουδενά).
Ανέβηκε η γαϊδούρα στο δέντρο (δηλ. το πράγμα έφτασε σε αδιόρθωτο κατάσταση). (Σκούπι).
Άντρα μού ’ρθε η γρηγοράδα κόφτα τα γένεια σου να γνέσω. (Λέγεται για την άκαιρη νοικοκυρωσύνη ορισμένων γυναικών). (Καλαμιάς).
Αξιος στο φαΐ κι ογλήγορος στον ύπνο. (Βυσωκά).
Απ’ ούλα τα μυρωδικά, κάλλιο μυρίζ’ η μάννα. (Βυσωκά).
Αυτά να τα λές στη χούρχουρη του μύλου. [λέγεται] άμα κανείς λέει ψέμματα και δεν τον πιστέυουνε. (Κάτω Κλειτορία).
Βάνει η κουρελού (κουρελιάρα=φτωχιά) τον άνδρα της όμοια με τους πραματευτάδες. Όταν θέλουν να συγκρίνουν άτομα. (Καλαμιάς).
Βροντάνε τα σίδερα, βροντάει κ’ η κοψοκώλα βελόνα. (λέγεται επί αγενών οι οποίοι προσπαθούν να μιμηθούν τους ανωτέρους τους). (Πολίτης Ν.).
Γαδούρι στον κατήφορο, μουλάρι στον ανήφορο, και άλογο στους κάμπους. (γρηγορότερος και σίγουρος δρόμος είναι η κατηφόρα για τα γαϊδούρια, η ανηφόρα για τα μουλάρια και η πεδιάδα, το ίσιωμα για τα άλογα). (Πολίτης Ν.).
Γαλάτα και μαλλάτα και θηλυκά τ’ αρνιά. (λέγεται δι’ εκείνους που τα θέλουν όλα δικά τους). (Σκούπι).
Δώδεκα Νεζερίτες δεκατρείς ταμπουράδες. Τον δέκατο τρίτο για το μουσαφίρη. (Την λέμε για τους Νεζερίτες γιατί είναι γλεντζέδες). (Πλάτανος Νεζερών).
Έβγα όξω και πομπέψου, έμπα μέσα και πορέψου. (Το λέμε για τη νοικοκυρά που άμα της λείπει τίποτα βγαίνει στη γειτονιά, ντροπιάζεται και τελικά γυρίζει άπραγη στο σπίτι της και βρίσκει εκείνο που της χρειάζεται) (Λυκούρια).
Εγώ δεν ήπια ποτέ κρασί από γουρουνίσιο ασκί, θα πιώ τώρα; (Το λένε αυτό σε περιπτώσεις που κάποιος δεν εννοεί να υποχωρήσει σε κάτι άδικο, βρώμικο… γιατί σε γουρουνίσιο ασκί δεν έβαζαν ποτέ κρασί). (Καλαμιάς).
Είδα και παραείδα, μα ποντικού ψωλή δεν είδα. (λέγεται επί συμβάντος εντελώς απροσδοκήτου). (Σκούπι).
Εκεί που κρεμάγαν οι κλεφτες (ήρωες) τα σπαθιά, κρεμάν οι γύφτοι τα νταβούλια. Το λέμε άμα ξεπέσει κανείς και γίνει άχρηστος. Να όταν στο χωριό είναι ένας καλός δήμαρχος και μετά όταν έρθει είναι άχρηστος, ε! κατάλαβες τότε την λέμε. (Κάτω Κλειτορία).
Εμπήκε στ’ αμπέλι. (λέγεται μεταφορικά αντί του «είναι μεθυσμένος»). (Πολίτης Ν.).
Έχει αναφαγιά και κρασανάγκη. (Για κάποιον που δεν υποφέρει ούτε έχει ανάγκη από τίποτα). (Καλαμιάς).
Η νύχτα έχει αυτιά κι ο λόγγος έχει μάτια (Βυσωκά).
Θέλει μπρού (πριν) βλάχο τ’ άλογο (Πρέπει πριν γίνει το κακό να ενεργήσουμε, άμα γίνει, δε γίνεται τίποτα μετά) (Λυκούρια).
Θρέψε λύκο το χειμώνα να σε φάει το καλοκαίρι. (Πετσάκοι).
Κάθεται η πομπή στη στράτα και αναμπαίζει τους διαβάτες. (Αυτή τη λέμε για τις κουτσομπόλες που δεν κάνουν τίποτα, μόνο κουτσομπολέυουν). (Πλάτανος Νεζερών).
Κάλιο λόγια στο χωράφι παρά μάγκανο στ’ αλώνι. (Δηλ. εξηγιόμαστε πριν από τη μοιρασιά για να μην τσακωθούμε). (Πλάτανος Νεζερών).
Κάποιος δεν είχε να ρωτήσει και ρώταγε το ραβδί του. (Βυσωκά).
Κάτινος πεινασμένου δίνανε να φάη και το κοίταζε στ’ αλάτι. (επί αχαρίστων, οι οποίοι αντί με ευγνωμοσύνη να δεχτούν τη βοήθεια που τους δίδεται, όταν την έχουν ανάγκη, παραπονούνται ότι δεν είναι ανάλογη προς τις αξιώσεις τους).
Κυλάει τ’ αυγό, αλοίμονο στ’ αυγό – κυλάει το λιθάρι αλοίμονο στ’ αυγό (δηλ. όπως και αν έλθη το πράμα ο ανίσχυρος θα καταστραφή). (Σκούπι).
Ντελή βοργιάς εφύσηξε, των Ρωγοκερπιναίων λέει: μαζώχτε ξύλα κι’ άχερα κι αλεύρι από το μύλο τι (διότι) αν δεν έρθω τ’ Άϊ Ντηνιού τ’ Άϊ Θανασιού ’μαι μέσα. (Διότι αυτές τις μέρες πάντα κάνει τσουχτερό κρύο). (Σουδενά).
Ο άντρας στη γωνιά ο διάβολος στην πόρτα (Επειδή όταν είναι στο παραγώνι ο άντρας όλο γκρινιάζει). (Σουδενά).
Ο βλάχος άγιος κι αν γενεί, σκατένια δόξα έχει. (Βυσωκά).
Ο γραμματισμένος και το γαϊδούρι είναι ένα. (Ο γραμματισμένος άμα βρεί χαρτί στο δρόμο, θα σκύψει να το διαβάσει. Κι ο γάϊδαρος συντά βρεί γκαβαλίνα από γάϊδαρο ή από γαϊδούρα,θα σταθεί να μυριστεί). (Βυσωκά).
Ο διάολος άμα γεράσει, γένεται καλόγερος. (Βυσωκά).
Ο πισινός διακονιάρης του πισινού τα τράστα βλέπει. (Η μια πουτάνα κοροϊδεύει την άλλη, δεν κοιτάει τα δικά της) (Λυκούρια).
Ο σκύλος το γιεβέντισμα για πανηγύρι τόχει. (Το λένε σε περιπτώσεις να μη γίνεται καλά μια δουλειά). (Καλαμιάς).
Όλοι γύφτοι καλιγάδες, όλα τ’ άλογα κουτσά. (Το λένε σε περιπτώσεις όπου όλοι κάνουν τον ειδικό, χωρίς κανένας να είναι ο κατάλληλος). (Καλαμιάς).
Όμορφο είναι τ’ όμορφο πέντε φορές και δέκα, το πλέον ομορφότερο η γνωστική γυναίκα. (Βυσωκά).
Όποιος διαλέει την αθέρα, παίρνει την κακή του μέρα (Βυσωκά).
Όσο θέλεις δείρτονε αρκεί που δεν τον δέρνει ο νούς του. (Το λένε για τον αδιάφορο τον ατάραχτο, που δε το νοιάζει για τις δουλειές του). (Λυκούρια).
Ούλοι, ούλοι αντάμα κι ο ψωριάρης χώργια (Λέγεται για τους εσωστρεφείς, αυτούς που αποφεύγουν την επικοινωνία με τους ανθρώπους). (Σουδενά).
Παστρικιά κυρά Θοδώρω, το τσαρούχι μεσ’ στην πίτα. (Σε περιπτώσεις γυναικών που κάνουν ότι είναι καθαρές και νοικοκυρές κι από πίσω στην ουσία βρωμάνε). (Καλαμιάς).
Πλακώνει κούκο και βγάζει αηδόνι. (Λέγεται για πολύ έξυπνους ανθρώπους).
Πό θάϊβμα πό είδα στο Μοριά, να τρώνε οι άρχοντες βεριά. (Λέγεται για όσους καταδέχονται να τρώνε βλαστάρια βρασμένα). (Καλαμιάς).
Ποιος σε ρωτάει για νέματα [νήματα], που λές πέντε κουβάργια; (Για κάποιον που μπαίνει απρόσκλητος σε μια συζήτηση. Αναφέρεται το εξής για την παροιμία: Κάποτε δυό τρεις κουβέντιαζαν για ένα θέμα όχι όμως για νέματα. Πετάγεται τότε ένας τέταρτος και λέει: πέντε κουβάρια. Του απαντούν λοιπόν: Ποιος σου μιλάει για νέματα που λεςπέντε κουβάργια;). (Σουδενά).
Πολλά πανιά στον ποταμό, δώμ’ τε κι εμέ τη ρόκα μου. (Το λένε για την ακαμάτα που άμα είδε τις άλλες να λευκαίνουνε τα πανιά στο ποτάμι, τότε νοιάστηκε και εκείνη να πάρει τη ρόκα να νέσει) (Λυκούρια).
Στου γαϊδάρου το χωριό, όλοι κάναν το γιατρό. (Αυτή την λέμε γι αυτούς που κάνουν τον έξυπνο και δεν αξίζουν τίποτα). (Πλάτανος Νεζερών).
Τα τσαρούχια τάχουνε με δυό μύτες. (Οι άστατοι χαρακτήρες και οι διμούτσουνοι) (Λυκούρια).
Της Φώτως ξύλα κόβεις. (Το λέμε όταν κάποιος κάνει κάτι που είναι μάταιο). (Πλάτανος Νεζερών).
Τι έκανες σήμερα; Διάβαζες τ’ ανασκελοχάρτι; (Λέγεται για τους τεμπέληδες).
Τι μπάρμπα Γιάννη, τι Γιάννη μπάρμπα!. (λέγεται για όσους προσπαθούν να εμφανίσουν ότι διαφέρουν, πράγματα ίδια). (Πολίτης Ν.).
Τι να κάνει η καλή νοικοκυρά σε ξέσκεπο καλύβι; (ή σε άδειο σπίτι;). Δηλ. πρέπει κάποιον να τον βοηθάει και το περιβάλλον του, δεν αρκεί να ενεργεί μόνος του. (Καλαμιάς).
Το αψύ ξύδι, το αγγειό του χαλάει. (Αυτό το λέμε για κάποιον που θυμώνει, γιατί όταν θυμώνει, τον εαυτό του βλάπτει). (Πλάτανος Νεζερών).
Το γουρούνι πρόβατο δε γίνεται, κι αν γίνη τη μύτη θα την έχη να σκάβη (προκειμένου για να δηλωθή ότι δεν γίνεται ολοκληρωτική αλλαγήτου ποιού ενός ανθρώπου). (Σκούπι).
Το γουρούνι το κράζουνε στο μαχτό και εκείνο πάει στο σκατό. (Το λέει η μάνα για τα παιδιά που τα ορμηνεύει τον ίσιο δρόμο καιεκείνα δεν ακούνε καιπάνε ανάποδα) (Λυκούρια).
Το κάθε ξύλο έχει τον καπνό του (δηλ. κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του, ξεχωριστό χαρακτήρα). (Σκούπι).
Τον μεγαλύτερό σου γαϊδούρι να τον ιδής μην τον καβαλικέυης. (Σκούπι).
Τόπαθε σαν την αλεπού με του κριαριού τα αρχίδια. (λέγεται επί ανθρώπων που έμμονα περιμένουν να γίνη κάτι αδύνατο και τελικά βαρύνονται. Προέλευσις. Κάποτε μια αλεπού νομίζουσα ότι το κριάρι θα γεννούσε, επειδή είχε πολύ μαστάρι, επήγαινε κοντά να φάη το αρνί. Τελικά όμως ψόφησε από πείνα. (Σκούπι).
Ψηλά φόρτωνε και χαμηλά τραγούδα. (Για να προσέχει κάποιος τη δουλειά του. Ούτε ο αγωγιάτης κινδυνεύει όταν φορτώνει ψηλά, ούτε ο τραγουδιστής όταν αρχίζει χαμηλά το τραγούδι). (Καλαμιάς).

Σημ. Όπου αναφέρεται Πολίτης Ν. εννοείται ότι έχουν αντληθεί από τη Λαογραφία του Ν. Πολίτη. Τα λοιπά στοιχεία των παροιμιών αναφέρονται στο υπό διαμόρφωση πόνημά μου.

Θ. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in Ήθη -έθιμα and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s