Περί Κυναίθης και Αζανιάδος.

Κύναιθα και Αζανιάς.

Ο Γ. Παπανδρέου στην Ιστορία των Καλαβρύτων (σ. 10 κ. ε.) αναφέρει ότι μέχρι το 1204 την επαρχία Καλαβρύτων αποτελούσε το ΒΔ. τμήμα της Αρκαδίας που ονομαζόταν «Αζανίς». Οι κάτοικοι της Αζανίδος ελέγοντο Αρκάδες Αζάνες (1). Από το 1204 μ. Χ. η επαρχία αναφέρεται σαν ξεχωριστό διαμέρισμα του νομού Αχαΐας ή Αχαΐας και Ήλιδος με την ονομασία: επαρχία Καλαβρύτων, άγνωστο μέχρι τότε όνομα, και εκκλησιαστικά εκαλείτο Κερνίτσα ή Κερνίκη και πολιτικά ενίοτε Κύναιθα. Όπως φαίνεται από επίσημα έγγραφα το 1834 ονομαζόταν επαρχία Κυναίθης (2), το 1837 ονομαζόταν επαρχία Κυλληνίας και από το 1840 ανέλαβε το παλαιότερο αυτής όνομα, επαρχία Καλαβρύτων.

Το όνομα Καλάβρυτα μόλις από της εποχής της Φραγκοκρατίας (1204) αναφαίνεται και δεν προκύπτει από βεβαία πηγή, αυτό που αναφέρεται, ότι η πόλις αυτή βρίσκεται στη θέση της αρχαίας Κυναίθης, της οποίας δεν έχουν βρεθεί κάπου σαφή ίχνη. Από την κλασική μέχρι τη Μακεδονική εποχή αναδείχθηκαν στην Αζανίδα πολλές αξιόλογες πόλεις (Κύναιθα, Κλείτωρ, Λουσοί κ.λ.). Η Αζανίδα έγινε θέατρο πολέμων κατά την εποχή της Αχαϊκής Συμπολιτείας όταν οι Αιτωλοί εκυρίευσαν και κατέστρεψαν την Κύναιθα (220 π. Χ.) και όταν δύο χρόνια αργότερα (218 π. Χ.) ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος ο Ε΄ εκυρίευσε την Ψωφίδα που ήταν σύμμαχος των Αιτωλών και των Ηλείων.

Αλλά ας δούμε τι αναφέρουν για την πόλη Κύναιθα και για την περιοχή της Αζανιάδος παλαιότεροι κλασικοί συγγραφείς.
(O τονισμός του κειμένου έχει προσαρμοστεί με βάση τις δυνατότητες των εγκατεστημένων στον κειμενογράφο μου γραμματοσειρών).

Κύναιθα:

«<Κύναιθα> πόλις Αρκαδίας· έστι και Κύναιθα πόλις Ιθάκης υπό τω Νηρίτω όρει. <Κυναίθαια> πόλις Αρκαδίας, η και Κύναιθα λέγεται…». (Aelius Herodianus et Pseudo-Herodianus Gramm., Rhet., De prosodia catholica: 3,1.253.10, 3,1.272.33).

«…<Κύναιθα,> πόλις Αρκαδίας, από Κυναίθου ενός των Λυκάονος παίδων. το εθνικόν Κυναιθεύς. και Κυναιθαιεύς και Κυναιθαεύς από του τετρασυλλάβου του <Κυναίθαια.> έστι και <Κύναιθα> πόλις Ιθάκης υπό τω Νηρίτω όρει…» (Stephanus Gramm., Ethnica (epitome): 393.5).

«…Μαντίνειαν μεν ουν εποίησεν ένδοξον Επαμεινώνδας, τη δευτέρα νικήσας μάχη Λακεδαιμονίους εν η και αυτός ετελεύτα. και αύτη δε και Ορχομενός και Ηραία και Κλείτωρ και Φενεός και Στύμφαλος και Μαίναλος και Μεθύδριον και Καφυείς και Κύναιθα η ουκέτ’ εισίν η μόλις αυτών ίχνη φαίνεται και σημεία…» (Strabo Geogr., Geographica Book 8, chapter 88.8.2.5).

«…Αρίστων δ’ ο των Αιτωλών στρατηγός, ου προσποιούμενος ουδέν των γινομένων, ήγε την ησυχίαν επί της οικείας, φάσκων ου πολεμείν τοις Αχαιοίς, αλλά διατηρείν την ειρήνην, εύηθες και παιδικόν πράγμα ποιών· δήλον γαρ ως ευήθη και μάταιον εικός φαίνεσθαι τον τοιούτον, όταν υπολαμβάνη τοις λόγοις επικρύψασθαι τας των πραγμάτων εναργείας. οι δε περί τον Δωρίμαχον δια της Αχαιάτιδος ποιησάμενοι την πορείαν, ήκον άφνω προς την Κύναιθαν. συνέβαινε δε τούς Κυναιθείς, όντας Αρκάδας, εκ πολλών χρόνων εν ακαταπαύστοις και μεγάλαις συνεσχήσθαι στάσεσι, και πολλάς μεν κατ’ αλλήλων πεποιήσθαι σφαγάς και φυγάς, προς δε τούτοις αρπαγάς υπαρχόντων, έτι δε γής αναδασμούς, τέλος δ’ επικρατήσαι τούς τα των Αχαιών αιρουμένους και κατασχείν την πόλιν, φυλακην έχοντας των τειχών και στρατηγόν της πόλεως εξ Αχαΐας. τούτων δ’ ούτως εχόντων, ολίγοις έμπροσθεν χρόνοις της των Αιτωλών παρουσίας διαπεμπομένων των φυγάδων προς τούς εν τη πόλει, και δεομένων διαλυθήναι προς αυτούς και κατάγειν σφάς εις την οικείαν, πεισθέντες οι κατέχοντες την πόλιν επρέσβευον προς το των Αχαιών έθνος, βουλόμενοι μετά της εκείνων γνώμης ποιείσθαι τας διαλύσεις. [τών Αχαιών]…» (Polybius Hist., Historiae Book 4, chapter 174.17.1.5-4.17.8.1).

«…Κατά δε τούς καιρούς τούτους ο των Αχαιών στρατηγός Άρατος εξαπέστειλε μεν προς Φίλιππον παρακαλών βοηθείν, συνήγε δε τούς επιλέκτους, μετεπέμπετο δε παρά Λακεδαιμονίων και Μεσσηνίων τούς διατεταγμένους κατά τας ομολογίας. οι δ’ Αιτωλοί το μεν πρώτον παρεκάλουν τούς Κλειτορίους αποστάντας των Αχαιών αιρείσθαι την προς αυτούς συμμαχίαν. των δε Κλειτορίων απλώς ου προσιεμένων τούς λόγους, προσβολάς εποιούντο, και προσερείδοντες τας κλίμακας τοις τείχεσι κατεπείραζον της πόλεως. αμυνομένων δε γενναίως και τολμηρώς των ένδον, είξαντες τοις πράγμασιν ανεστρατοπέδευσαν, και προαγαγόντες αύθις ως επί την Κύναιθαν, όμως τα θρέμματα της θεού περισύραντες απήγαγον. και το μεν πρώτον παρεδίδοσαν τοις Ηλείοις την Κύναιθαν· ου βουλομένων δε προσδέξασθαι των Ηλείων, επεβάλοντο μεν δι’ αυτών κατέχειν την πόλιν, στρατηγόν επιστήσαντες Ευριπίδαν, μετά δε ταύτα πάλιν δείσαντες εκ των προσαγγελλομένων την εκ Μακεδονίας βοήθειαν, εμπρήσαντες την πόλιν απηλλάγησαν, και προήγον αύτις ως επί το Ρίον, ταύτη κρίνοντες ποιείσθαι την διάβασιν. ο δε Ταυρίων, πυνθανόμενος την των Αιτωλών εισβολην και τα περί την Κύναιθαν πεπραγμένα, θεωρών δε τον Δημήτριον τον Φάριον από των νήσων εις τας Κεγχρεάς καταπεπλευκότα, παρεκάλει τούτον βοηθήσαι τοις Αχαιοίς και διισθ-μίσαντα τούς λέμβους επιτίθεσθαι τη των Αιτωλών διαβάσει…» (Polybius Hist., Historiae Book 4, chapter 19: 4.19.2.1-4.19.7.5).

«…οι δ’ Αιτωλοί δια ταύτας τας αιτίας ταχέως εγκρατείς γενόμενοι της πόλεως, των αδίκων έργων ἓν τούτ’ έπραξαν δικαιότατον· πρώτους γαρ τούς εισαγαγόντας και προδόντας αυτοίς την πόλιν κατασφάξαντες διήρπασαν τούς τούτων βίους. ομοίως δε και τοις άλλοις εχρήσαντο πάσι· το δε τελευταίον επισκηνώσαντες επί τας οικίας εξετοιχωρύχησαν μεν τούς βίους, εστρέβλωσαν δε πολλούς των Κυναιθέων, οίς ηπίστησαν έχειν κεκρυμμένα διάφορον η κατασκευάσματ’ ή(περ) άλλο τι των πλείονος αξίων. Τούτον δε τον τρόπον λωβησάμενοι τούς Κυναιθείς ανεστρατοπέδευσαν, απολιπόντες φυλακην των τειχών, και προήγον ως επί Λούσων· και παραγενόμενοι προς το της Αρτέμιδος ιερόν, ό κείται μεν μεταξύ Κλείτορος και Κυναίθης, άσυλον δε νενόμισται παρά τοις Έλλησιν, ανετείνοντο διαρπάσειν τα θρέμματα της θεού και τάλλα τα περί τον ναόν. οι δε Λουσιάται νουνεχώς δόντες τινά των κατασκευασμάτων της θεού, παρητήσαντο την των Αιτωλών ασέβειαν τού μηδέν παθείν ανήκεστον. οι δε δεξάμενοι παραχρήμ’ αναζεύξαντες προσεστρατοπέδευσαν τη των Κλειτορίων πόλει. Κατά δε τούς καιρούς τούτους ο των Αχαιών στρατηγός Άρατος εξαπέστειλε μεν προς Φίλιππον παρακαλών βοηθείν, συνήγε δε τούς επιλέκτους, μετεπέμπετο δε παρά Λακεδαιμονίων και Μεσσηνίων τούς διατεταγμένους κατά τας ομολογίας. οι δ’ Αιτωλοί το μεν πρώτον παρεκάλουν τούς Κλειτορίους αποστάντας των Αχαιών αιρείσθαι την προς αυτούς συμμαχίαν. των δε Κλειτορίων απλώς ου προσιεμένων τούς λόγους, προσβολάς εποιούντο, και προσερείδοντες τας κλίμακας τοις τείχεσι κατεπείραζον της πόλεως. αμυνομένων δε γενναίως και τολμηρώς των ένδον, είξαντες τοις πράγμασιν ανεστρατοπέδευσαν, και προαγαγόντες αύθις ως επί την Κύναιθαν, όμως τα θρέμματα της θεού περισύραντες απήγαγον. και το μεν πρώτον παρεδίδοσαν τοις Ηλείοις την Κύναιθαν· ου βουλομένων δε προσδέξασθαι των Ηλείων, επεβάλοντο μεν δι’ αυτών κατέχειν την πόλιν, στρατηγόν επιστήσαντες Ευριπίδαν, μετά δε ταύτα πάλιν δείσαντες εκ των προσαγγελλομένων την εκ Μακεδονίας βοήθειαν, εμπρήσαντες την πόλιν απηλλάγησαν, και προήγον αύτις ως επί το Ρίον, ταύτη κρίνοντες ποιείσθαι την διάβασιν. ο δε Ταυρίων, πυνθανόμενος την των Αιτωλών εισβολην και τα περί την Κύναιθαν πεπραγμένα, θεωρών δε τον Δημήτριον τον Φάριον από των νήσων εις τας Κεγχρεάς καταπεπλευκότα, παρεκάλει τούτον βοηθήσαι τοις Αχαιοίς και διισθμίσαντα τούς λέμβους επιτίθεσθαι τη των Αιτωλών διαβάσει…» (Polybius Hist., Historiae Book 4, chapter 19: 4.18.8.1-4.19.8.1).

«…Καταλαβών δε τούς από των συμμαχίδων παραγεγονότας εις την Κόρινθον, συνήδρευε και διελάμβανε μετά τούτων τί δεί ποιείν και πώς χρήσασθαι τοις Αιτωλοίς. εγκαλούντων δε Βοιωτών μεν ότι συλήσαιεν το της Αθηνάς της Ιτωνίας ιερόν ειρήνης υπαρχούσης, Φωκέων δε διότι στρατεύσαντες επ’ Άμβρυσον και Δαύλιον επιβάλοιντο καταλαβέσθαι τας πόλεις, Ηπειρωτών δε καθότι πορθήσαιεν αυτών την χώραν, Ακαρνάνων δε παραδεικνυόντων τίνα τρόπον συστησάμενοι πράξιν επί Θύριον νυκτός έτι και προσβαλείν τολμήσαιεν τη πόλει, προς δε τούτοις Αχαιών απολογιζομένων ως καταλάβοιντο μεν της Μεγαλοπολίτιδος Κλάριον, πορθήσαιεν δε διεξιόντες την Πατρέων και Φαραιέων χώραν, διαρπάσαιεν δε Κύναιθαν, συλήσαιεν δε το της εν Λούσοις Αρτέμιδος ιερόν, πολιορκήσαιεν δε Κλειτορίους, επιβουλεύσαιεν δε κατά μεν θάλατταν Πύλω, κατά δε γήν άρτι συνοικιζομένη τη Μεγαλοπολι(τών πόλει σπεύδοντες μετά) των Ιλλυριών ανάστατον αυτην ποιήσαι, διακούσαντες τούτων οι των συμμάχων σύνεδροι πάντες ομοθυμαδόν εκφέρειν εβουλεύσαντο τοις Αιτωλοίς τον πόλεμον…» (Polybius Hist., Historiae Book 4, chapter 25: 4.25.2.1-4.25.6.1).

«…Άρατος ο των Αχαιών στρατηγός επιβαλόμενος πραξικοπείν την των Κυναιθέων πόλιν, συνετάξατο προς τούς εκ της πόλεως αυτώ συνεργούντας ημέραν, εν η τον μεν Άρατον έδει νυκτός παραγενηθέντα προς τον από Κυναίθης ρέοντα ποταμόν ως επί πρεπίου μένειν ενσχολάσαντα μετά της δυνάμεως, τούς δ’ ένδοθεν περί μέσον ημέρας, ότε λάβοιεν τον καιρόν, ένα μεν αυτών μεθ’ ησυχίας εν ιματίω δια της πύλης εκπέμψαι, και κελεύσαι προελθόντα στήναι πρό της πόλεως επί τον συνταχθέντα τάφον, τούς δε λοιπούς προσενεγκείν τας χείρας τοις άρχουσι, κοιμωμένοις κατά μέσον ημέρας, τοις ειθισμένοις τηρείν την πύλην. γενομένου δε τούτου σπουδή καταταχείν τούς Αχαιούς εκ της ενέδρας έδει προς την πύλην. τούτων δε διατεταγμένων και τού καιρού συνάψαντος, ο μεν Άρατος ήκε και κρυφθείς κατά τον ποταμόν έμενε τηρών το σύνθημα· περί δε πέμπτην ὥραν έχων τις πρόβατα μαλακά των ειθισμένων περί πόλιν τρέφειν, δεηθείς εκ τού καιρού πυθέσθαι τι τού ποιμένος βιωτικόν, εξήλθε δια της πύλης εν ιματίω και στάς επί τον αυτόν τάφον περιεβλέπετο τον ποιμένα. οι δε περί τον Άρατον αποδεδόσθαι σφίσι το σύνθημα νομίσαντες σπουδή προς την πόλιν εφέροντο πάντες. ταχύ δε της πύλης κλεισθείσης υπό των εφεστώτων δια το μηδέπω μηδέν υπό των ένδον ητοιμάσθαι, συνέβη μη μόνον της πράξεως αποτυχείν τούς περί τον Άρατον, αλλά και τοις εκ της πόλεως συμπράττουσιν αιτίους γενέσθαι των μεγίστων συμπτωμάτων· καταφανείς γαρ γενόμενοι παραχρήμα προβληθέντες απέθανον…» (Polybius Hist., Historiae Book 9, chapter 17: 9.17.1.5-9.17.8.5).

«…10. Ότι οι φυγάδες των Κυναιθέων κατεληλυθότες τοις Αιτωλοίς την θρέψασαν προύδωκαν και προήγον ως επί Λούσων· και παραγενόμενοι προς το της Αρτέμιδος ιερόν, ό κείται μεταξύ Κλείτορος και Κυναίθης, άσυλον δε νενόμισται παρά τοις Έλλησι, ανετείνοντο διαρπάσειν τα θρέμματα της θεού και τάλλα τα περί τον ναόν. οι δε Λουσιάται νουνεχώς δόντες τινά των κατασκευασμάτων της θεού, παρητήσαντο την των Αιτωλών ασέβειαν και τού μηδέν παθείν ανήκεστον. 11. Ότι επειδη κοινή το των Αρκάδων έθνος έχει τινά παρά πάσι τοις Έλλησιν επ’ αρετή φήμην, ου μόνον δια την εν τοις ήθεσι και βίοις φιλοξενίαν και φιλανθρωπίαν, μάλιστα δε δια την εις το θείον ευσέβειαν, άξιον βραχύ διαπορήσαι περί της Κυναιθέων αγριότητος, πώς όντες ομολογουμένως Αρκάδες τοσούτο κατ’ εκείνους τούς καιρούς διήνεγκαν των άλλων Ελλήνων ωμότητι και παρανομία…» (Constantinus VII Porphyrogenitus Imperator Hist., De virtutibus et vitiis Volume 2, page 93: 2.93.15-2.94.1).

Αζανίς-Αζανιάς:

«…Ποιησάμενος δε την πορείαν δια της Αρκαδίας, και πολλάς αναδεξάμενος χιόνας και ταλαιπωρίας εν ταίς περί τον Ολύγυρτον υπερβολαίς, τη τρίτη των ημερών κατήρε νύκτωρ εις Καφύας. θεραπεύσας δε την δύναμιν επί δύ’ ημέρας ενταύθα, και προσαναλαβών Άρατον τον νεώτερον και τούς άμα τούτω συνηθροισμένους των Αχαιών, ὥστ’ είναι την όλην δύναμιν εις τούς μυρίους, προήγε δια της Κλειτορίας ως επί Ψωφίδος, συναθροίζων εκ των πόλεων ών διεπορεύετο βέλη και κλίμακας. η δε Ψωφίς έστι μεν ομολογούμενον και παλαιόν Αρκάδων κτίσμα της Αζανίδος, κείται δε της μεν συμπάσης Πελοποννήσου κατά την μεσόγαιον, αυτής δε της Αρκαδίας επί τοις προς δυσμάς πέρασι, συνάπτουσα τοις περί τας εσχατιάς κατοικούσι των προςεσπερίων Αχαιών· επίκειται δ’ ευφυώς τη των Ηλείων χώρα, μεθ’ ών συνέβαινε τότε πολιτεύεσθαι αυτήν…» (Polybius Hist., Historiae Book 4, chapter 70: 4.70.2.1-4.70.5.1).

«…<Αζανία> μέρος της Αρκαδίας. λέγεται και Αζηνία. Εύδοξος εν έκτη γής περιόδου φησίν· «έστι κρήνη της Αζηνίας, η τούς γευσαμένους τού ύδατος ποιεί μηδέ την οσμην τού οίνου ανέχεσθαι, εις ην λέγουσι Μελάμποδα, ότε τας Προιτίδας εκάθαιρεν, εμβαλείν τα καθάρματα». έστι δε και Μασσαλίας άλλη, ως Φίλων…» (Aelius Herodianus et Pseudo-Herodianus Gramm., Rhet., De prosodia catholica: 3,1.295.5).

«…<Αζανία> μέρος της Αρκαδίας από Αζάνος τού Αρκάδος. οι οικήτορες Αζάνες και Αζήνες…» (Aelius Herodianus et Pseudo-Herodianus Gramm., Rhet., Περί ορθογραφίας: 3,2.468.27).

«…Δρυάδας γαρ δη και Επιμηλιάδας, τας δε αυτών εκάλουν Ναΐδας, και Ομήρω γε εν τοις έπεσι Ναΐδων νυμφών μάλιστά εστι μνήμη. την δε νύμφην ταύτην καλούσιν Ερατώ, και εκ ταύτης φασίν Αρκάδι Αζάνα και Αφείδαντα γενέσθαι και Έλατον· εγεγόνει δε αυτώ πρότερον έτι Αυτόλαος νόθος. τοις δε παισίν, ως ηυξήθησαν, διένειμεν Αρκάς τριχή την χώραν, και από μεν Αζάνος η Αζανία μοίρα ωνομάσθη· παρά τούτων δε αποικισθήναι λέγουσιν, όσοι περί το άντρον εν Φρυγία το καλούμενον Στεύνος και Πέγκαλαν ποταμόν οικούσιν….» (Pausanias Perieg., Graeciae descriptio Book 8, chapter 4: 8.4.2.5-8.4.3.5).

«…<Αζανία>· μέρος της Αρκαδίας. Λέγεται και Αζηνία· Εύδοξος δε εν έκτη Γής Περιόδου φησίν· «Έστι κρήνη της Αζηνίας, η τούς γευσαμένους τού ύδατος ποιεί μηδέ την οσμην τού <οίνου> ανέχεσθαι, εις ην λέγουσι Μελάμποδα, ότε τας Προιτίδας εκάθαιρεν, εμβαλείν τα αποκαθάρματα.» SCHOL. APOLL. RH. Arg. IV 264 (unde SCHOL. AR. Nub. 397) Οι Αρκάδες δοκούσι πρό της σελήνης γεγονέναι, ως και Εύδοξος εν τη Περιόδω. STEPH. BYZ. Ethn…» (Eudoxus Astron., Fragmenta Fragment 313: 313.5-316.1).

«…<Αζανία,> μέρος της Αρκαδίας, από Αζάνος τού Αρκάδος. οι οικήτορες Αζάνες και Αζήνες. και Αζάνιος και Αζανία και Αζάνιον. Εύδοξος δε εν έκτη γής περιόδου φησίν “έστι κρήνη της Αζηνίας, η τούς γευσαμένους τού ύδατος ποιεί μηδέ την οσμην τού οίνου ανέχεσθαι, εις ην λέγουσι Μελάμποδα, ότε τας Προιτίδας εκάθαιρεν, εμβαλείν τα αποκαθάρματα”. έστι δε μοίρα της Αρκαδίας η Αζανία. διῄρηται δε εις τρία, Παρρασίους Αζάνας Τραπεζουντίους. και έχει η Αζανία πόλεις επτακαίδεκα, άς έλαχεν Αζήν. έστι και Μασσαλίας άλλη, ως Φίλων. <Αζανοί,> Φρυγίας πόλις. Στράβων δωδεκάτη “τής δ’ Επικτήτου Φρυγίας Αζανοί τέ εισι και Νακόλεια”. οι πολίται Αζανίται, το θηλυκόν Αζανίτις. Ηρωδιανός δια της <αι> εν πρώτη των καθόλου λέγων “Αιζην Ταντάλου παίς, αφ’ ού εν Φρυγία πόλις Αιζανοί”. τινές δε Αζάνιον αυτήν φασιν. Ερμογένης δε φησιν ουδέ ούτως, αλλ’ Εξουάνουν αυτην καλείσθαι· λέγεται γαρ παρά τον τόπον αγροικίας είναι, λιμού δε γενομένου συνελθόντες οι ποιμένες έθυον ευβοσίαν γενέσθαι· ουκ ακουόντων δε των θεών Εύφορβος την ουανούν, ό εστιν αλώπηξ, και έξιν, ό εστιν εχίνος, θύσαι τοις δαίμοσιν· ευαρεστησάντων δε των θεών ευφορίαν γενέσθαι και την γήν πολυκαρπήσαι, τούς δε περιοίκους πυθομένους ιερέα και άρχοντα αυτόν καταστήσαι. εξ αυτού δε κληθήναι την πόλιν Εξουάνουν, ό μεθερμηνευόμενον έστιν εχιναλώπηξ. έοικε δε μετηλλοιώσθαι εκ τού Εξουάνουν το Αζάνιον. έστι δε όμοιον τω Βιθυνίω, περί ού ερούμεν…» (Stephanus Gramm., Ethnica (epitome) Page 30: 30.20-32.1).

Εκδοχή περί της προελεύσεως του ονόματος: «…Ότι το «παίδα δε μοι λύσατε φίλην, τα δ’ άποινα δέχεσθε, αζόμενοι Διός υιόν» Απίων και Ηρόδωρος, ών βιβλίον εις τα τού Ομήρου φέρεται, διδόασι και απαρεμφάτως γράφεσθαι· «παίδα δε μοι λύσαί τε φίλην, τα δ’ άποινα δέχεσθαι» λαμβανομένου, φασίν, από κοινού τού δοίεν, ἵνα λέγη, ότι δοίεν θεοί τήν τε παίδα λύσαι και τα δώρα λαβείν. το δε αζόμενοι καθ’ υπερβατόν φασιν· Ατρείδαι και Αχαιοί, αζόμενοι Διός υιόν. Ότι άζω μεν το ξηραίνω ψιλούται παρά το <α> στερητικόν και το ζήν· ου ζώσι γαρ τα ξηρά· και απ’ αυτού άζη εν Οδυσσεία η ξηρασία, και Αζανία τόπος εν Πελοποννήσω ου πάνυ πολύϋδρος· άζεσθαι δε το σέβεσθαι δασύνεται από τού χάζω, το υποχωρώ. ιστέον γαρ ότι τοις μεν τρισί ψιλοίς συμφώνοις ψιλόν πνεύμα επετίθετο, τοις δε τρισί δασέσι πνεύμα δασύ…» (Eustathius Philol., Scr. Eccl., Commentarii ad Homeri Iliadem Volume 1, page 45: 1.45.15-1.45.20).

«…Φενεός δέ, κατά τον αναγραψάμενον τα Εθνικά, πόλις Αζανίας. μερίς δε Αρκαδίας οι Αζάνες. λέγεται δέ, φησί, και αρσενικώς ο Φενεός και θηλυκώς η Φενεός· κείται δε υπό το όρος την Κυλλήνην. ο δε Γεωγράφος λέγει, ότι περί ταύτην Στυγός ύδωρ, λιβάδιον, φησίν, ολεθρίου ύδατος, νομιζόμενον ιερόν. Ηρόδοτος δε φησιν, ότι Νώνακρις πόλις Αρκαδίας, ένθα λέγεται είναι το της Στυγός ύδωρ, ολίγον φαινόμενον, στάζον εκ πέτρας εις άγκος. και σημείωσαι ότι ου διαφωνούσιν αι ιστορίαι. Αρκαδικη γαρ μοίρα και η Αζανία και ο Φενεός και η Νώνακρις. έσται δε μνήμη τις Φενεού και μετ’ ολίγα εν τω περί Ρίπης και Στρατίης. Ο δε ρηθείς Ορχομενός πολύμηλος λέγεται προς διαστολην των προρρηθέντων μετά τον Βοιώτιον κατάλογον. και τούτό εστιν, ως και προερρέθη, το επίσημον τού Αρκαδικού Ορχομενού, το πολύμηλον…» (Eustathius Philol., Scr. Eccl., Commentarii ad Homeri Iliadem Volume 1, page 466:1.466.10-1.466.15).

Και άλλη εκδοχή περί της προελεύσεως του ονόματος: «…Ότι Αρκάδες περί μέσην την Πελοπόννησον κοίλην χθόνα ναίουσιν υπό το όρος το Ερύμανθον, εν ώ κάπροι πολλοί, όθεν και ο Ερυμάνθιος κάπρος, όν έκτανεν Ηρακλής· ένθα Μέλας και Κράθις και Λάδων ρέουσιν. Έστι δε και Σικελικός ποταμός Κράθις, και περί Σύβαριν δέ, ως προγέγραπται, ήτοι περί το Θούριον, ός ξανθίζει τούς λουομένους. Ιστέον δε ότι και Μέλας ποταμός ου μόνος ούτός εστιν, αλλά και Θρακικός, εξ ού Μέλας κόλπος ονομάζεται ο περί την Αίνον, και Ασιανός δε ποταμός Μέλας εστί, και περί την Τραχίνα δέ, ως Ηρόδοτος ιστορεί. Τούς δε Αρκάδας Διονύσιος μεν Απιδανήας καλεί, οι νεώτεροι δε Απιδόνας κατά τον Γεωγράφον, από τινος Άπιδος, ού η γενικη και Άπεως, ως όφις όφεως, Άμαστρις Αμάστρεως, Ζάμολξις Ζαμόλξεως. Οι δε φασιν ότι Άπις ο Φορωνέως εκ της Ηπείρου ελθών απήλλαξε την Πελοπόννησον όφεων οχλούντων, και ώκησε περί Αρκαδίαν, αφ’ ού και η Πελοπόννησος όλη Απία εκλήθη ποτέ· και δι’ αυτόν Απιδανήες εξαιρέτως οι Αρκάδες, παρ’ οίς ο Άπις ώκησεν, ού και Αισχύλος μέμνηται ειπών· «Άπις γαρ ελθών εκ πέρας Ναυπακτίας.» και Ριανός δε φησι· «κλυτός Άπις ός ρ’ Απίην εφάτιζε και ανέρας Απιδανήας.» Οι δε φασιν Απίαν και Απιδανείς κληθήναι κατά στέρησιν τού πιείν και των πιδάκων, επεί μη είχεν η χώρα πίδακας την αρχην, αλλ’ ως λέγει Καλλίμαχος, «έμελλεν εύϋδρος καλέεσθαι,» ως δύνασθαι δια τούτο και αυτην πολυδίψιον λέγεσθαι. Όθεν και Αζυνίς εκαλείτο δια την άζην, ό έστι δια την ξηρασίαν, και έθνος οι Αζήνες αυτόθι μέχρι και νύν ούτω λεγόμενοι. Ιστέον δε ότι από Αρκάδος ωνόμασται η Αρκαδία, υιού Διός και Θεμιστούς, και ότι και Πελασγία ποτέ εκλήθη και Παρρασία και Λυκαονία και Γιγαντίς και Αζανία. Ότι δε και προσέληνοι λέγονται οι Αρκάδες δια την πάνυ τού έθνους αρχαιότητα, ο Λυκόφρων ιστορεί. Ότι εν δυσί στίχοις μετέλαβε γοργώς και ποικίλως τέσσαρα τοπικά επιρρήματα, ειπών, «ένθα Μέλας, όθι Κράθις, ἵνα ρέει υγρός Ιάων, ήχι και ωγύγιος μηκύνεται ύδασι Λάδων.» Ωγύγιον δε τον Λάδωνα λέγει δια την περί αυτού αρχαιολογίαν. Μύθος γαρ βούλεται πρώτην άνθρωπον εξ αυτού και γής γενέσθαι την Δάφνην· ωγύγιος γάρ, ήτοι παλαιός, ο την πρώτην γεννήσας άνθρωπον…» (Eustathius Philol., Scr. Eccl., Commentarium in Dionysii periegetae orbis descriptionem Section 414: 414.5-416.5).

Ομοίως εκδοχή περί της προελεύσεως του ονόματος: «…<αζαλέους> δε αντί τού ξηρούς· όθεν τινές ουκ από Αζάνος βασιλέως, αλλά δια το τραχείαν είναι Αζανίαν φασί κληθήναι την Αρκαδίαν· τραχεία γαρ εστι και ξηρά…» (Scholia In Apollonium Rhodium, Scholia in Apollonii Rhodii Argonautica (scholia vetera) Page 128: 128.14-128.15).

«…Πελασγός [αυτόχθων] ο Αργείος ο τού Αρέστορος τού Ιάσου ελθών εις Αρκαδίαν θηριώδεις όντας τούς ανθρώπους εις το ημερώτερον μετέβαλε και πόλιν έκτισεν, ην Παρρασίαν ωνόμασεν. γυναίκα δε αγαγόμενος επιχωρίαν Κυλλήνην, αφ’ ής το όρος ούτως καλείται, υιόν έσχε Λυκάονα, ός το τού Λυκαίου Διός ιερόν εἵσατο εν Παρρασία και παίδα εσχηκώς εξ Ορθωσίας Νύκτιμον την αρχην αυτώ καταλείπει, εφ’ ού ο κατακλυσμός εγένετο. μετά δε ταύτα βασιλεύει Δωριεύς υιός Εικαδίου και Κορωνείας. ούτος εξ Αργείας έσχε Παρθίονα· ούτος εξ Ορσιλόχης Κητέα και Πάρον· Κητεύς δε εκ Στίλβης έσχε Καλλιστώ. ταύτην φασίν εκ Διός Αρκάδα πεποιηκέναι, ός άρξας της χώρας Αρκαδίαν ωνόμασε· γήμας δε Λεάνειραν έσχεν Έλατον Αφείδαντα Αζάνα. τούτων αρξάντων της χώρας ο Αζάν απ’ αυτού την ιδίαν μοίραν Αζανίαν ωνόμασεν. Αρκάδες ουν πάντες κοινή εκαλούντο· μέρος δε τούτων Αζάνες: – MTAB τω μερικώ το όλον επήγαγεν. Αζάνες γαρ εστι μέρος Αρκαδίας…» (Scholia In Euripidem, Scholia in Euripidem (scholia vetera) Vita-argumentum-scholion sch Or, section 1646: sch Or.1646.5-sch Or.1646.15).

Και ετέρα εκδοχή περί της προελεύσεως του ονόματος: «…<Αζάνια κακά:> επί των κακοίς προσπαλαιόντων. Αζανία γαρ τόπος Αρκαδίας λεπτόγεως και γεωργοίς ασυντελής…» (Macarius Chrysocephalus Paroemiogr., Paroemiae Centuria 1, section 44, line 1).

Πηγή: TLG.

——————————————————–

(1) «Αζάν, -άνος: Ιων. Αζήν. 1) Υιός του Αρκάδος και της Ερατούς, πατήρ του Κλείτορος, όστις έλαβεν εις μερίδα μέρος της Αρκαδίας, τοοποίον εκλήθη απ’ αυτού Αζανία, Παυσ. 2) Κάτοικος της Αζανίας χώρας. Αζάνες: Ιων. Αζήνες. Κάτοικοι της Αζανίας, εν τη Αρκαδία. Αζανία: Ιων. Αζηνία. 1) Χώρα τις εν Αρκαδία επί των συνόρων της Ήλιδος, Παυσ. 2) =Αρκαδία. Αζάνιος: Ιων. Αζήνιος. Ο εκ της Αζανίας ών, ή εις την Αζανίαν ανήκων, Αζανικός. Αζανίς, -ίδος: Ιων. Αζηνίς. Η εκ της Αζανίας ούσα, κόρη Αζανίς, ταυτόν τω, νύμφη Κορωνίς μήτηρ του Ασκληπιού. Ομρ. Υμν. Απολ. 209, κληθείσα ούτω ή διότι ο εραστής αυτής Ίσχυς ήν εκ της Αζανίας χώρας, ή διότι αύτη κατήγετο εκ της Αζανίας. Αζανοί, οι: πόλις της Επικτήτου λεγομένης Φρυγίας, Στράβ. Ιβ΄.» (Λεξικό Αρχαίων Μυθολογικών κ.λ. ονομάτων. Νικολάου Λωρέντη, Βιέννη,1837).
Αζανία ή Αζανίς: 1) Το βόρειον ορεινόν μέροςτης Αρκαδίας, φερώνυμον του Αζάνος, υιού του Αρκάδος, καιπεριέχον τας πόλεις Κλείτορα και Ψωφίδα. 2) η και Βαρβαρία, η βραχώδης και δυσπροσπέλαστος ανατολική όχθη της Αιθιοπίας, βορείως του Ισημερινού, περιέχουσα την εμπορικήν πόλιν Ραπτά (τα). [Περί αυτής αναφέρουν οι κλασικοί συγγραφείς, αλλά δεν είναι του παρόντος] (Λεξικό της Ελλην. Αρχαιολογίας, υπό Αλεξάνδρου Ραγκαβή, Αθήναι 1888).

(2) Κύναιθα, η: Πόλις της Αρκαδίας κειμένη επί του Ερυμάνθου ποταμού περίφημος δια την εν αυτή πηγήν Άλυστον καλουμένην της οποίας το ύδωρ είχεν ιαματικήν τινά δύναμιν. Παυσαν. Η΄, 19. Πολύβ. Στραβ. – Όθεν Κυναιθαεύς,-έως, ο κάτοικος. (Λεξικό Αρχαίων Μυθολογικών κ.λ. ονομάτων. Νικολάου Λωρέντη, Βιέννη,1837).

Θαν. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in Ιστορία and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s