«Λεβέντικο».

Στον πρώτο τόμο του βιβλίου: «Επιτομή της ιστορίας της αναγεννηθείσης Ελλάδος» του Αμβροσίου Φραντζή (Αθήνα 1839, σ. 102), αναφέρεται ότι κατά την Ε΄ συνεδρίαση της μυστικοσυνελεύσεως της Βοστίτσας, η οποία άρχισε στις 26 Ιανουαρίου 1821, έγιναν προτάσεις περί του πρακτέου, αν οι προύχοντες της Πελοποννήσου εκαλούντο από την τουρκική εξουσία στην Τριπολιτσά.

Έτσι λοιπόν για το θέμα αυτό συμφώνησαν, μεταξύ άλλων, και στα εξής: «…εάν η εξουσία γνωρίση κατά βάθος το μυστήριον της [Φιλικής] Εταιρίας και έπειτα προσκληθώσι, ν’ αποποιηθεί έκαστος τον πηγαιμόν του με οποιονδήποτε τρόπον δυνηθή˙ εάν δε γίνη επί τούτου και Δευτέρα πρόσκλησις, τότε ν’ απέλθη έκαστος εις ασφαλές μέρος , και να συνεννοηθώσιν όλοι από το μέρος εις ό έκαστος εξησφαλίσθη˙ εάν δε η εξουσία μη γνωρίσασα ουσιωδώς τα της Εταιρίας, τους προσκαλέσει εφ’ υποψία απλή, τότε να συνεννοηθώσι πρώτον με τους εν Τριπολιτζά διαμένοντας προεστώτας, τον Παπά Αλέξιον και Θεόδωρον Δηλιγιάννην, και ακολούθως να πράξωσιν όπως αυτοί ήθελον τους οδηγήσει˙ εάν δε τελευταίον περιορισθώσιν αυστηρώς δια να υπάγωσιν εις Τριπολιτζάν, τότε να το κτυπήσωσιν εις το λεγόμενον λεβέντικον, ό εστί, να σχίσουν το προσωπείον και ν’ ανοιχθή η αποστασία. Επί τούτοις όμως δεν εσυλλογίσθησαν πού διαμένει έκαστος αυτών, και μ’ οποία θηρία συγκατοικεί, καθώς ακόμη δεν έφερον κατά νούν, οποία αποτελέσματα ήθελον παρουσιασθή, εάν αυτοί δεν ήθελον εισέλθη ις Τριπολιτζάν προσκεκλημένοι παρά της εξουσίας, και οποία ολέθρια μέτρα ήθελον λάβει οι Οθωμανοί κατά των Ελλήνων…».

Οι συγκεκριμένες έννοιες τις οποίες έχει ο όρος «λεβέντης» είναι: ο ευσταλής, ευκίνητος, ωραίος και συμπαθής στην όψη άνδρας. Άλλη έννοια αυτού είναι: ο ανδρείος, ο γενναιόψυχος σε καιρό πολέμου. Μια τρίτη έννοια είναι: ο γενναιόδωρος, ο ελευθέριος. Η λέξη προέρχεται είτε από την τουρκική λεβέντ που την χρησιμοποιούσαν οι Τούρκοι για να δηλώσουν τους στρατολογουμένους κατ’ εκλογή, στο ναυτικό κατά τον τουρκικό πόλεμο, ιδίως Έλληνες πεζοναύτες από τα νησιά και την Κωνσταντινούπολη, είτε από το ιταλικό λεβαντίνος ή ίσως και από το λατινικό levis (ελαφρός). Μία άλλη εκδοχή αναφέρει ότι η λέξη λεβέντης είναι τουρκική και σημαίνει: παλληκάρι, γενναίος, «ανήρ εν ακμή και κάλλει». Κατά τον Κ. Δ. Μέρτζιο η λέξη προέρχεται από το ιταλικό levante = Ανατολή, ελέγοντο δε έτσι οι Έλληνες και Αλβανοί, που αποτελούσαν τα πληρώματα των ελαφρών πειρατικών σκαφών, fuste, και διακρινόντουσαν για την επιτηδειότητα, ωκυποδία (=ταχύτητα στα πόδια) και τόλμη.

Κατά συνέπεια ο όρος «λεβεντιά» σημαίνει την ανδρεία, την γενναιότητα, την παλικαροσύνη και το επίρρημα «λεβέντικα» σημαίνει με λεβεντιά ή κατά τον τρόπο του λεβέντη. Ο όρος «λεβέντικο», σαν επίρρημα, δεν απαντάται σε λεξικά.

Η φράση «τότε να το κτυπήσωσιν εις το λεγόμενον λεβέντικον» την οποία χρησιμοποιεί ο πρωτοσύγγελος Αμβρόσιος Φραντζής, παρ’ ότι έχει συνάφεια με τις προηγούμενες έννοιες, δεν εκφράζει ακριβώς την ανδρεία ή την γενναιοψυχία σε καιρό πολέμου, ούτε βέβαια την ωραιότητα και ευκινησία ή τον άνδρα «εν ακμή και κάλλει». Εκφράζει την ενδεχόμενη ευτολμία, την ευψυχία και την παράτολμη αποφασιστικότητα των ανθρώπων εκείνων να «σχίσουν το προσωπείο», να πετάξουν τη μάσκα του Φιλικού και να βγουν μπροστά, «ν’ ανοιχθή η αποστασία» κηρύσσοντας έτσι φανερά πλέον τον πόλεμο κατά των Τούρκων. Αυτή η επικίνδυνη πρακτική που θα έβαζε σε δοκιμασία όχι μόνο τους ίδιους ως επικεφαλής της Πελοποννήσου αλλά και όλους τους Έλληνες, ήταν μια παράλογη πρακτική, αλλά αποτελούσε την μόνη έσχατη διέξοδο, γιατί «Οι άνθρωποι δεν γίνονται ήρωες παρά μόνο όταν δεν έχουν άλλη επιλογή»[1] και γιατί «Είναι πιο δύσκολο, και απαιτεί περισσότερη ψυχική ενέργεια, να ζήσεις σαν μάρτυρας παρά να πεθάνεις σαν μάρτυρας»[2] Αυτοί οι άνθρωποι, αυτοί οι αγωνιστές της Πελοποννήσου, το αίτημα της Ελευθερίας το έκαναν υπέρτατη επιδίωξη και σχεδίασαν να το κάνουν πράξη της ζωής ή του θανάτου τους.

Αλλά και παλαιότερα οι έννοιες ελευθερία, ευψυχία, ευδαιμονία και τόλμη αποτελούσαν αρετές για τους Πελοποννησίους, όπως διαβάζουμε στον «Επιτάφιο του Περικλή», τον οποίο εκφώνησε ο Περικλής το χειμώνα του 431 π.Χ., κατά την ταφή των πεσόντων του Πελοποννησιακού πολέμου (Θουκυδίδου Ξυγγραφή, 2.43): «Ους νυν υμείς ζηλώσαντες και το εύδαιμον το ελεύθερον το δ’ ελεύθερον το εύψυχον κρίναντες, μη περιοράσθε τους πολεμικούς κινδύνους.» (Αυτοί εδώ [οι νεκροί του πελοποννησιακού πολέμου] ας σας σταθούν τώρα παράδειγμα. Στοχαστείτε πως ευτυχία θα πει λευτεριά, λευτεριά θα πει ψυχή δυνατή, και μη δειλιάζετε μπροστά στους κινδύνους του πολέμου) [Μετάφραση Ι. Θ. Κακριδή].

Στις μέρες μας ακούγεται περιφρονητικά μερικές φορές η φράση: «το γύρισε στο λεβέντικο» δηλ. «πουλάει τρέλα» ή «το γύρισε στο τρελό». Επίσης στις μέρες μας το «λεβέντικο» έχει και την έννοια του ψευτοπαλληκαρισμού.

Πηγές: Α. Φραντζή, Επιτομή της Ιστορίας της αναγενν. Ελλάδος, τ. α΄, Αθήναι 1839.

                 Λ. Ζώη Λεξικό Ζακύνθου, τ. α΄.

                Θουκιδίδης: Κεφ. Β΄ 43,4.

                Δημητράκου Λεξικό.

 ————————————————————————

[1] (Paul Claudel, 1868-1955, Γάλλος ποιητής).

[2] (Horace Mann, 1796-1886, Αμερικανός λόγιος & πολιτικός).

Θ. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in Άρθρα, Ιστορία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s