Σύρμω: Η δεύτερη γυναίκα του οπλαρχηγού, από τα Σουδενά των Καλαβρύτων, Ασημάκη Σκαλτσά (ανέκδοτα στοιχεία).

Όπως είναι γνωστό ο καπετάνιος και πρωταγωνιστής στην επανάσταση του 1821, Ασημάκης Σκαλτσάς, καταγόταν από τα Σουδενά των Καλαβρύτων. Ήταν προστατευόμενος του Ασημάκη Ζαΐμη και κατά συνέπεια αντίπαλος του Θανάση Πετιμεζά, για τον θάνατο του οποίου συνέδραμε την τουρκική εξουσία και έτσι τον έκαμαν αρματωλό της επαρχίας Καλαβρύτων, σε αντικατάσταση του φονευθέντος Θανάση Πετιμεζά. Αναφέρονται διασυνδέσεις του με την τουρκική εξουσία. Επίσης αναφέρονται και σημαντικότατοι αγώνες του κατά των Τούρκων, όπως επίσης και αγώνες των παιδιών του Σωτηρίου και Γεωργίου.

«…Ο Ασημάκης Σκαλτσάς είχε δυό γυναίκες παντρευτεί, την Αναστασία με την οποία είχε 4 παιδιά και στη συνέχεια παντρεύτηκε τη Σύρμω για την οποία ο Ν. Π. Σαλελλαρόπουλος αναφέρει σχετικά: «ΤΗΣ ΣΥΡΜΩΣ/ Το περιστατικό της Σύρµως, που έγινε η δεύτερη γυναίκα του Kλεφταρµατολού των Καλαβρύτων, Ασηµάκη Σκαλτσά, τη µαθαίνουµε σχεδόν για πρώτη φορά από την εφηµερίδα «Σουδενιώτικα Νέα» και τη µεταφέρουµε εδώ. Στο ίδιο φύλλο δηµοσιεύεται και το δεύτερο τραγουδάκι που αναφέρεται στην υπόθεση αυτή. Η Σύρµω Παναγούλια, (αυτό ήταν το πατρικό της επώνυµο), ήταν από τα Άνω Σουδενά, κι ας λέει το τραγούδι «Απ τα Πέρα Σουδενα». Ήταν κόρη του Ασηµάκη Παναγούλια[1], που µαζί µε τον αδερφό του, Αναγνώστη Παναγούλια, είχαν βγει πριν την επανάσταση κλέφτες. Το σώµα αυτό, που ήταν και οι δικοί της, ακολούθησε και η Σύρµω, όταν ήταν 20 µε 22 χρονών, λίγα χρόνια πριν την επανάσταση. Η παράδοση την παρουσιάζει όµορφη, ψηλή, γεροδεµένη και γοητευτική, σωστή ανδρογυναίκα. Λένε πως τόσο ανδρειωµένη ήταν ώστε τον Αλωνάρη στα σταράλωνα, έπερνε φόρα, και πηδούσε αρµατωµένη, ένα σωρό από σιτάρι των εκατό παλιών κιλών, πράγµα που δεν το µπορούσαν οι άνδρες. Όλοι οι νέοι κλεφτοκαπετανέοι, ακόµα και οι ηλικιωµένοι, ήσαν ξετρελλαµένοι µε τη λεβεντιά και τη χάρη της. Απανωτά πήγαιναν τα συµπεθεριά από νοικοκυραίους και προκοµµένους γαµπρούς που τη ζητούσαν για νύφη. Μα η Σύρµω τα είχε µπλέξει µε το Σκαλτσά. Εκεί τριγύρω στις ράχες Και τα ρουµάνια του Χελµού, στα ληµέρια των κλεφτών, πλέχτηκε το ειδύλλιο και παντρεύτηκαν, παρ’ όλο που ο Σκαλτσας ήταν µεσόκοπος και παντρεµένος και µε τέσσερα παιδιά. Σκάνδαλο ξέσπασε στα Σουδενά κι έγινε τραγούδι στο χωριό. Από τότε κι ύστερα ακολούθησε πιστά τον πολεµιστή σύζυγό της. Κάνανε τέσσερα παιδιά και το 1825 ο Ασηµάκης πέθανε, άγνωστο από ποιες συνθήκες./ Ο Ασηµάκης Σκαλτσάς, επίσηµος καπετάνιος και αρµατολός του Ασηµάκη Ζαΐµη, ίσως και βαφτιστικός του, ήταν προστατευόµενός του, ιδίως από την εποχή που σαν αρµατολός των Καλαβρύτων συνέδραµε την Τουρκική εξουσίακαι σκοτώθηκε ο περίφηµος κλέφτης, Θανασης Πετιµεζας (11 Ιουλίου 1804). Ο Σκαλτσάς ήταν έµπιστος του Βοϊβόδα των Καλαβρύτων Αρναούτογλου. Με την έναρξη της επαναστάσης, ο Σκαλτσάς µπήκε στον αγώνα και πολέµησε µαζί µε τους Πετιµεζέους, παρ’ όλο το µίσος που τους χώριζε, στο Λεβίδι, στην Κόρινθο, στην Τροπολιτσά, στο Άργος και τα Βασιλικά, όπου σκοτώθηκαν οι δυο Πετιμεζέοι, ο Αναγνώστης και ο γιος του Σωτήρης. Η πρώτη γυναίκα του Σκαλτσά ονομαζόταν Αναστασία και είχε όπως είπαμε τέσσερα παιδιά μαζί της. Από επιστολή προς τα «Σουδενιώτικα Νέα» (φύλ. 28-7-1972) του Αλεξάνδρου Παναγούλη, μαθαίνουμε ότι η Σύρμω παντρεύτηκε το Σκαλτσα από υποχρέωση γιατί την προστάτεψε από επικίνδυνες και ανεπιθύμητες ενοχλήσεις και ιδιαίτερα από το δολοφόνο του αδερφού της Μήτσιου./ Η λαϊκή μούσα ύμνησε την ομορφιά και την αντρειωσύνη της Σύρμως, αλλά και την προτίμησή της προς τον Σκαλτσά. (1. «Σουδενιώτικα Νέα». 149/27.5.1972/ 2. Φωτάκου. «Βίοι Πελοποννησίων ανδρών», σελ. 23/ 3. «Σουδενιώτικα Νέα» 150/28.7.1972/ 5. «Σουδενιώτικα Νέα». 149/27.5.1972)/ ΤΗΣ ΣΥΡΜΩΣ ΤΗΣ ΣΟΥΔΕΝΙΩΤΙΣΣΑΣ/ Α΄/ 1. Το μάθατε (Σύρμω μ’) τι γίνηκε/ μεσ’ τα Πέρα Σουδενά,/ Σύρμω μου κι Αναστασιά./ Π’ απήδηκε (Σύρμω μ’) το γέννημα,/ 5. οπού ’ταν σωρωμένο,/ η Συρμούλα το καϋμένο./ Π’ αγάπησε (Σύρμω μ’) γι’ η Αναστασιά/ και θα πάρει το Σκαλτσά,/ Σύρμω μου κι Α ναστασιά./ 10. Κι η μάνα της (Σύρμω μ’) τής έλεγε/ κι η μάνα της τής λέει:/ Σύρμω κάθεται και κλαίει./ Δε σ’ όµοιαζε (Σύρµω µ’) δε σόπρεπε για να πάρεις το Σκαλτσά,/ 15. Σύρµω µου κι Αναστασιά./ Για να πάρεις (Συρµω µ’) το Σκαλτσά/ και τον πρώτο καπετάνιο,/ Σύρµω µου για κάτσε χάµω./ Δε σόµοιαζε (Σύρµω µ’) δε σόπρεπε,/ 20. συ να γίνεις παπαδιά,/ Σύρµω µου κι Α ναστασιά./ Να σε κερνάν (Σύρµω µ’) οι δούλοι σου,/ τα κρασιά και τα ρακιά,/ Σύρµω µου κι Αναστασιά./ 25. Μανούλα µ’ ’γω (Σύρµω µ’) δε σ’ ακώ./ Θα τον πάρω το Σκαλτσά,/ Σύρµω µου κι Αναστασιά./ Θα τον πάρω (µανούλα µ’) το Σκαλτσά/ και τον πρώτο καπετάνιο,/ 30. πόδια µ’ µην πατάτε χάµω./ Η ΣΥΡΜΩ/ Β΄/ 1.   Βρε το μάθατε (Σύρμω μ’) τί γίνηκε,/ μέσ’ τα πέρα Σουδενά,/ Σύρμω μου κι Αvαστασια./ Που χώρισε (Σύρμω μ’) αντρόγυνο,/ 5. με τα τέσσερα παιδιά,/ Σύρμω απ’ τα Σουδενά./ Βρε δε σούπρεπε (Σύρμω μ’) δε σούμοιαζε,/ για να πάρεις το Σκαλτσά,/ με τα τέσσερα παιδιά./ 10. Μόν’ σαν σούπρεπε (Σύρμω μ’) και σούμοιαζε,/ για να γίνεις παπαδιά,/ Σύρμω μου κι Αναστασιά./ Να σε κερνάν (Σύρμω μ’) οι δούλοι σου,/ μ’ ασημένιο μαστραπά,/ Σύρμω μου κι Αναστασιά./ («Σουδενιώτικα Νέα». Φύλ. 149/27.5.1972)» (Ν. Π. Σακελλαρόπουλου: Τα Καλαβρυτινά Δημοτικά Τραγούδια, Πάτρα 1985)…».

«…Στο φάκελλό του υπάρχουν τα εξής έγγραφα: 1. Αίτηση των κληρονόμων του Ασημάκη Α. Σκαλτσά, Ελένης Συζύγου Γ. Μπέκιου, Αριστείδη Ζωγράφου, Παρασκευά [ή;] Ζωγράφου, Αλεξο Ιω. Βαμε…, και άλλων τα ονόματα των οποίων είναι δυσανάγνωστα, που συντάχθηκε στα Καλάβρυτα στις 12.6.1865 και απευθυνόταν την επί των Θυσιών και Αγώνων επιτροπή για να τους δοθεί αμοιβή για τους αγώνες του αποβιώσαντος Ασημάκη Σκαλτσά. Σε αυτήν αναφέρεται ότι ο Ασημάκης Σκαλτσάς επολέμησε επικεφαλής 1000-1500 στρατιωτών, εθυσίασε όλη περιουσία του για τον αγώνα, έλαβε μέρος σε όλες τις μάχες μέχρι το 1826 ότε και απεβίωσε και παρ’ ότι είχαν υποβληθεί δικαιολογητικά δεν έλαβε κάποια αποζημίωση. 2. Έγγραφο (αντίγραφο) του Υπουργείου της Οικονομίας προς το Εθνικό ταμείο, από 9.3.1825, για την πληρωμή στον αντιστράτηγο Ασημάκη Σκαλτσά του ποσού των 1440 γροσίων προς εξόφληση του υπ’αριθ. 190 γραμματίου. Όμοιο (αντίγραφο) επί του ιδίου φύλλου χαρτιού από 22.2.1825 του Εκτελεστικού Σώματος προς το Υπουργείο των Οικονομικών για την πληρωμή του παραπάνω ποσού των 1440 γροσίων. 3. Έγγραφο (αντίγραφο) από Βέρβαινα στις 18.5.1821 προς τον γενναιότατο στρατηγό Ασημάκη Σκαλτσά, σε απάντηση επιστολής του προς τον Παναγ. Γιατράκο, το οποίο υπογράφεται από τους Αντώνιο Μαυρομιχάλη, Νικόλαο, Δεληγιάννη, Παν. Γιατράκο και στο οποίο αναφέρεται ότι καλείται ο Σκαλτσάς να συνάξει στρατεύματα και να περιμένει, διότι αυτοί ετοιμάζονται και με άλλους οπλαρχηγούς και θα ειδοποιηθεί σε τι ενέργειες θα προβούν. 4. Αποδεικτικά έγγραφα (αντίγραφα) του Υπουργείου Οικονομίας από 19.3.1825 για 6375 γρόσια που πρέπει να δοθούν στον Ασημάκη Σκαλτσά, από 9.3.1825 για ποσό 1440 γρόσια και από 3.6.1825 για ποσό 5.587 γροσίων. 5. Τρισέλιδη αίτηση της κόρης του Βενετζάνας Ασ. Σκαλτσά και της επίσης κόρης του Αλεξάνδρας Ασημ. Σκαλτσά που συντάχθηκε στην Ακράτα Αιγείρας στις 30.5.1865 και απευθυνόταν στην επί του Αγώνος και των Θυσιών εξεταστική επιτροπή. Σε αυτήν, μεταξύ άλλων, παρεπονούντο γιατί δεν έλαβαν ότι δίκαιο αναλογούσε στον πατέρα τους και ανέφεραν ότι κατά το παρελθόν η μητέρα τους εξήτησε από τις εκάστοτε επιτροπές το δίκαιο του αποβιώσαντος συζύγου της, αλλά μάταια. Ανέφεραν επίσης ότι ο στρατηγός Ασημάκης Σκαλτσάς από το 1821 έως το 1827[;] έλαβε μέρος σε πολλές μάχες και ήτο συναγωνιστής των περισσοτέρων μελών της επιτροπής και επικαλούνται την μαρτυρία τους καθώς επίσης και τη μαρτυρία του Μητροπολίτη Αθηνών και άλλων οπλαρχηγών τους οποίους κατονομάζουν.…».

Τα παραπάνω, όπως και πολλές άλλες σημαντικές πληροφορίες περί του Ασημάκη Σκαλτσά αναφέρονται στο αντίστοιχο λ. στο «Ιστορικό Λεξικό της Επαρχίας Καλαβρύτων». Στο ίδιο Λεξικό και στο λ. Σκαλτσάς Σωτήριος έχει καταχωρηθεί η εξής επιστολή της Σύρμως:

«Η ΧΗΡΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΑΣΗΜΑΚΗ ΣΚΑΛΤΣΑ ΖΗΤΑΕΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ/ Σεβαστόν Έκτελεστικόν Σώµα./ Ο ΖΗΛΟΣ του πατριωτισµού και αι απ’ αρχής προς την Πατρίδα εκδολεύσεις του µακαρίτου ανδρός µου Σκαλτσά είναι γνωστοί προς την Διοίκησιν. Αλλ’ έπειδή και αυτός κατ’ αύτάς επλήρωσε το κοινόν χρέος κοντά όπου µόλις κρατώντας τας ροάς των δακρύων µου δια την απαρηγόρητον χηρείαν µου ταύτην κατατρέχοµαι δυστυχώς εγώ συµβία του, και από τον υιόν αύτου Σωτηράκην Σκαλτσόπουλον όντος προγονίου µου./ Αυτός, Σεβαστή Διοίκησις, άµα ο νυν µακαρίτης ανήρ µου απέθανε, αµέσως µ’ απεδίωξεν από το σπίτι του ανδρός µου, ήρπασε όλα τ’ άρµατα και λοιπά, ώς σηµειούται εν τώ εσωκλείστω καταλόγω, και το χείριστον όλην την ζωοτροφίαν του σπιτιού µας και ήδη κατέλιπε εµέ µε τέσσαρα ανήλικα παιδιά εις απελπισίαν µεγίστην και περιπλανώµαι ένθεν κ’ εκείθεν, ένευ περιθάλψεως µή δυναµένη να θρέψω ουτε τόν εαυτόν µου ουτε τα ορφανά µου ταύτα./ Συγχρόνως δε καταστενοχωρούµαι και από τους στρατιώτας του ανδρός µου, όντες απλήρωτοι δε είχεν ο µακαρίτης άνδρας δια τους στρατιωτικούς µισθούς τα επήρε και αυτά ό διαλειφθείς πρόγονός µου Σωτηράκης./ Ένεκα τούτου λοιπόν καταφεύγω και εγώ ήδη εις την υπεράσπισιν της Σεθαστής Διοικήσεως παρακαλώ, δια το προ πάσης αδικουµένης να διατάξη εντόνως τον διαλειφθέντα Σωτηράκην διατρίβοντα ήδη εις Άργος και να έλθη ενταύθα ώς το δίκαιον απαιτεί, διότι δέν δύναµαι να κάθωµαι ενταύθα και να εξοδεύωµαι ανωφελώς,/ Μ’ όλον το σέβας/ Η γυνή του µακαρίτου στρατ. Ασηµ. Σκαλτσά/ τη 10 – 1 – 1826/ Σύρµω».

Πέραν των παραπάνω, παρουσιάζω και τα παρακάτω ανέκδοτα στοιχεία σχετικά με τη Σύρμω, τα οποία  δεν περιλαμβάνονται στο Ιστορικό Λεξικό της επαρχίας Καλαβρύτων, γιατί περιήλθαν σε γνώση μου μετά την έκδοσή του.

α). Επιστολή από 14.6.1838 προς τον Βασιλιά που έχει ως εξής: «Μεγαλειότατε!/ Η υποφαινομένη δυστυχής χήρα του αποβιώσαντος Ασημάκη Σκαλτζά, ανδρός διαπρέψαντος εις τον ιερόν αγώνα δις ανεφέρθην ενώπιον της Υ. Μ. περί τινών γαιών κειμένων εις Κυληνίαν παραχωρημένων όθεν προς την οικογένειά μου με δικαίωμα επικαρπίας, αι ρηθείσαι αναφοραί μου απέβλεπαν στην διόρθωση των παραπόνων μου, άτινα εγεννήθησαν εκ της αφαιρέσεως των γαιών τούτων./ Και αύθις Μεγαλειότατε τολμώ […] εκ δεινής ανάγκης της στερήσεως των απολύτως αναγκαίων, να επαναλάβω την ταπεινήν δέησιν, και θέσω υπό τους πόδαςτου Β.θρόνου Σας. Ταπεινή δέησις του να ληφθή υπ’ όψιν η δέησίς μου δια να λάβω οριστικήν Βασιλικήν απόφασιν. Αρκούμαι ν’ αναφέρω Μεγαλειότατε, ότι αν και ευρίσκομαι εις την βασιλεύουσα, γυνή ούσα είμαι εις ξένην γην στερούμαι πάσης προστασίας και αντιλήψεως, τα δε παιδιά μου ορφανά και ανήλικα λυμόται[;] και αυτού του άρτου, και ότι εσχάτως έφθασα εις τόσον ανοικονόμητον ανάγκην ώστε ούτε τα έξοδα να αναχωρήσω δύναμαι να πορισθώ./ Επικαλούμαι λοιπόν το Βασιλικόν έλεος, ώστε να ληφθή υπ’ όψιν η δέησίς μου περί της ζητουμένης γης, και να μοί γίνη μικρά τις εξοικονόμησις δια να δυνηθώ ν’ απέλθω εις τα τέκνα μου./ Αθήναι την 14Ιουνίου 1838/ Της υ. Μεγαλειότητος/ ταπεινή δούλοςκαι υπήκοος/ Σύρμω Ασημάκη Σκαλτζά».

β) Επιστολή από 16.7.1838 [;] προς τον Βασιλιά που έχει ως εξής: «Μεγαλειότατε!/ Περί τα μέσα του παρελθόντος μηνός Απριλίου επαρουσιάσθην ενώπιον του σ. θρόνου Σου η υποκλεινής γυνή χήρα του ποτέ υπέρ ελευθερίας αγωνιστού Ασημάκη Σκαλτζά./ ανέφερον δια λόγου και δι αναφοράς μου τα αξιοθρήνητα παράπονά μου των δικαίων αιτήσεων, παρά της δικαίας Σου βασιλικής αποφάσεως, όχι μόνον δια τον αγωνισάμενον εκείνον Σύζυγόν μου Ασημάκην Σκαλτζάν ως οπλαρχηγού διαπρέψαντος καθ’ άς ελάβετε αποχρώσας πληροφορίας, αλλ’ η Βασιλική Σου επιοίκεια, να νεύση προς σωτηρίαν μιας τοιαύτης οικογενείας δυστυχούς συγκειμένης εξ’ αδυνάτων θυγατέρων, χάριν τοιούτου ελέους Σου, ώστε να εγκριθή να αποφασισθή παρά της Μεγαλειότητός Σου, η παρά του Κυβερνήτου της Ελλάδος Καποδίστρια, προσεπιχωρηγουμένη ανταμοιβή εκ των 25 (εικοσιπέντε) στρεμμάτων της γης, κατά τα Καλάβρυτα της Κυλληνίας τα οποία νεμόμενα παρ’ εμού έκτοτε μου αφηρέθησαν παρ’ ελπίδα από τον οικονομικόν επίτροπον./ Περί τούτων ετέθησαν εις τους πόδας Σου Βασιλεύ αι απαιτούμεναι πληροφορίαι./ Δεν έπεται άλλο τι ει μη η Βασιλική Σου έγκρισις, δια της οποίας να […] το Σωτήριον τούτο μέσον εις οικογένειαν ανθηράς[;] καταστάσεως./ Ευρίσκομαι εις τας Αθήνας Βασιλεύ και περιμένω να ίδω την απόφασίν Σου./ Υστερούμαι ώδε τα έξοδα πλέον και αυτού του επιουσίου άρτου./ Παρακαλώ Βασιλεύ ευσπλαχνίσθητε την δυστυχή αδύνατον φαμελείαν μου, και μνημονεύσατε τα εν τη αναφορά μου εκείνη εκτιθέμενα[;] παράπονα, ίνα ίδω όσον ούπω την παύσιν των δυστυχημάτων μου./ Δεομένη προς θεόν υπέρ της ζωής Σου Βασιλεύ και της βασιλείας Σου, υποσημειούμαι με άπειρον σέβας./ υποκλεινεστάτη./ Σύρμω γυνή του αποβιώσαντος Ασημάκη Σκαλτζά». Στο περιθώριο της πρώτης σελίδας του εγγράφου υπάρχουν οι εξής σημειώσεις: «Σύρμω. Γυνή του ποτέ Ασημάκη Σκαλτζά εκ Καλαβρύτων. Περί της παραχωρήσεως της παραχωρουμένης εκ του Καποδιστρίου γής των 25 στρεμμάτων, ως η από τα μέσα Απριλίου αναφορά της./ Εν Αθήναις τη 30 Μαΐου 1838». Και: «Διευθύνεται προς την επί των Στρατιωτικών Γραμματείαν δια να απαντήση εις της από των οικονομικών Γραμματείας αναφοράν απευθυνθείσαν […]/ Εν Αθήναις την 26 Ιουνίου 1838».

γ). Έγγραφο προς τον Β. Πετιμεζά, με ημερομηνία 22 Ιουλίου 1838: «Αριθ. 11960. Γραμμ. Στρατιωτ. Αθήναι την 20 [….]./ Περί της χήρας του εκ Καλαβρύτων Ασημάκη Σκαλτζά./ Προς τον συντ/χην κον Β. Πετιμεζάν./ Κατ’ επανάληψιν προσεκαλέσθητε κύριε Συνταγματάρχα να μας διευθύνετε τας οποίας σας εζητήσαμεν πληροφορίας […] και εκδουλεύσεις του εκ Καλαβρύτων Ασημάκη Σκαλτζά όστις εφονεύθη μαχόμενος κατά του εχθρού./ Αθήναι την 22 Ιουλίου 1838./ Σ χμα….[δυσανάγν. Υπογραφή]».

Πηγή: Γ.Α.Κ.

————————————————————————————————————-

[1] Ο Ασημάκης Παναγούλιας, σύμφωνα με πιστοποιητικό του Β. Πετιμεζά από 3.10.1843, έλαβε μέρος στις μάχες των Καλαβρύτων, Π. Πατρών, Ακράτας, Καυκαριάς και Βασιλικών της Κορίνθου, επικεφαλής συγχωρίων του στρατιωτών, ως υπαξιωματικός (Ιστορικό Λεξικό επαρχίας Καλαβρύτων, λ. Παναγούλιας Ασημάκης, όπου περισσότερα γι’ αυτόν).

Θ. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in Ιστορία and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s