Παραδόσεις Λειβαρτζινές…

images11

Παραδόσεις Λειβαρτζινές[1]

(βλ. και συμπληρωματικές προσθήκες στο τέλος του άρθρου)

Ο Χ. Π. Κορύλλος[2] γύρω στο 1890, μας δίνει τις εξής πληροφορίες για το Λειβάρτζι. Αναφέρει ότι οι κάτοικοι ήσαν εύρωστοι και ζωηροί και οι γυναίκες ωραίες και ευγενείς στους τρόπους τους. «Είχαν τύχει» ειδικής ανοσίας από παλαιότερους χρόνους, δεδομένου, όπως οι κάτοικοι μαρτυρούσαν, ότι κατά τα χρόνια του ιερού αγώνα, όταν η φοβερή πανώλη προσέβαλλε το παρακείμενο χωριό Λεχούρι, που απείχε μία και μισή ώρα από το Λειβάρτζι, «λυπήθηκε» το Λειβάρτζι.

Αυτό οι κάτοικοι το απέδιδαν στην εξής παράδοση: Πριν πολλά χρόνια (ίσως το 746-748 μ. Χ.) όταν η νόσος πανώλη είχε εξαπλωθεί στην Πελοπόννησο, οι τότε κάτοικοι του Λειβαρτζίου, ακολουθήσαντες και την συμβουλή «γόητος[3]» και για να αποφύγουν κάθε μελλοντικό κίνδυνο από τη νόσο αυτή, έθαψαν ζωντανό ένα γυφτόπουλο, ως εξιλαστήριο θύμα! «Ούτω δε δια της απανθρώπου θυσίας μικρού γύφτου, εσώθησαν προσκαίρως οι λευκοί Λειβαρτζινοί, επειδή τα νυν ουδείς εκείνων ζει ίνα καυχηθεί επί αθανασία! Ουαί τοις ταλαιπώροις γύφτοις εάν και σήμερον επιστεύετο ότι μόνον δια παρομοίας θυσίας ηδύνατο ν’ αποσοβηθεί εξ’ εκάστης κοινότητος ο εκ των διαφόρων επιδημιών κίνδυνος…».

Ο ίδιος συγγραφέας[4] αναφέρει ότι οι περίοικοι του Λειβαρτζινούς του εχλεύαζαν, αποκαλώντας τους Κριτσοφάγους, διότι έφαγαν γάϊδαρο τον οποίο «πέρασαν» για ελάφι!

Άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα που αποδιδόταν στους Λειβαρτζινούς ήταν ο ταμβακισμός, ένεκα της αφθονίας και φθήνιας του καλλιεργούμενου εκεί καπνού, τον οποίο «μεταβάλλουσιν εκεί δια καταλλήλων υδροκινήτων μηχανημάτων (ταμβακομύλων) εις κόνιν, χρησιμοποιουμένην ως έρρινον (ταμβάκον[5])…». «…τον δε χειμώνα, ένεκεν του ψύχους, τα ακρορρίνια αυτών φέρουσι σταγόνα κρεμαμένην και αφεψήματι καφέ εοικυίαν[6], πάραυτα αντικαθιστωμένην, μετά την πτώσιν της προκατόχου, υπό νεωτέρας. Η καφεποιός αυτή δύναμις της ρινός των Λειβαρτζινών καταδηλούται τον τε χειμώνα και το θέρος έτι, οσάκις ούτοι πίνωσι καφέν, οπότε, το εκ του κυαθίσκου[7] αναρροφώμενον ποσόν αυτού αντικαθίσταται πάραυτα υπό του εκ της ρινός του πίνοντος αφθόνως καταρρέοντος υγρού, προκαλουμένου υπό των εκ του κυαθίσκου ανερχομένων θερμών του καφέ ατμών…».

Μία από τις επικερδείς ασχολίες των γυναικών, κυρίως, του Λειβαρτζίου ήταν και η μεταξοσκωληκοτροφία, για την οποία πολλές προλήψεις αναφέρονται και οι καταστροφές αποδίδονται σε πνεύματα πονηρά, σε «ανεράϊδες» κ.λ.

Για να κατευνάσουν, ν απτοήσουν και να αποσοβήσουν τους κινδύνους από αυτά τα πνεύματα, οι σκωληκοτρόφοι έστηναν ανδρείκελα για φύλακες στα δωμάτια όπου έτρεφαν τους μεταξοσκώληκες. Επίσης κρεμούσαν μπουκάλι γεμάτο θαλασσινό νερό στις «πατούρες» (= επίπεδα από καλάμια φτιαγμένα όπου ζούσαν οι ματαξοσκώληκες), το οποίο νερό αντλούσαν, την 1η Μαρτίου, από τη θάλασσα, με κέλυφος αυγού σαράντα φορές από σαράντα κύματα, χωρίς να μιλήσουν (αμίλητο νερό). Αν παρ’ όλα αυτά τα αλεξιτήρια οι νεράιδες συνέχιζαν να κλέβουν τους σκώληκες, οι γυναίκες του Λειβαρτζίου καθόντουσαν συνέχεια στο δωμάτιο ή άφηναν ένα ή δύο κορίτσια για φρουρούς. Όταν, κυρίως τη νύχτα, άκουγαν θορύβους στις «πατούρες» που σήμαινε ότι οι νεράιδες πλησίαζαν, τότε τις παρακαλούσαν με την έκφραση: «πάρτε απ’ αλλού, κυράδες˙ λυπηθείτε τη φτώχια μας». Έτσι οι νεράιδες πήγαιναν αλλού!

«Πολλάκις, όταν οι ανεράϊδες μεταβαίνωσιν, ίνα κλέψωσι σκώληκας, πατούσιν, εξ απροσεξίας, ένα ή πλείονας εξ αυτών και τους φονεύουσιν. Οι τοιούτοι σκώληκες, οίτινες πάραυτα κυανοχρωματίζονται και αποξηραίνονται, εισίν άριστα αλεξιτήρια των ανεράϊδων και δια τούτο φυλάσσονται επιμελώς υπό των γυναικών, ίνα κατά το επιόν έτος, τιθέμενοι επί των πατουρών, εξασφαλίσωσι την επιτυχίαν της νέας σκωληκοτροφίας…».

==========================================================

[1] Παρ’ ότι στο «Λεξικό της Επαρχίας Καλαβρύτων» έχω αναφέρει αρκετά λαογραφικά για το Λιβάρτζι (ή Λειβάρτζι), τα παραπάνω δεν τα έχω περιλάβει, αλλά ελπίζω να περιληφθούν σε νεώτερη εκτύπωση αυτού (αν υπάρξει!). Αλλά και ο φίλος κ. Νίκος Παπακωνσταντόπουλος στο βιβλίο του «Λειβάρτζι σ’ ευχαριστώ» νομίζω ότι δεν τ’ αναφέρει. Δεν γνωρίζω αν άλλοι προγενέστεροι (Δουδούμης κ. λ.) αναφέρουν κάτι.

[2] Πεζοπορία από Πατρών εις Τρίπολιν, εν Πάτραις 1890.

[3] Γόης: (μεταξύ άλλων εννοιών) ο μαγείας ποιών, άλλως: ο πλάνος, ο απατεών, ο αγύρτης, ο τσαρλατάνος, άλλως νεωτ.: ο γοητεύων, ο σαγηνεύων δια του λόγου.

[4] Δελτ. της Ιστορ. και Εθνολ. Εταιρίας της Ελλάδος, τ. 2. σ. 149. «Περιπαίγματα των χωριών» υπό Χ. Π. Κορύλλου.

[5] Ταμβάκος: νεώτ. δημοτ. ταμπάκος. Λεπτότατη σκόνη που παρασκευάζεται από τρίμματα φύλλων καπνού, την οποία «ρουφάνε» από τη μύτη. «Ρουφάω ταμπάκο!».

[6] Εοικυία: μτχ. Του ρ. έοικα = είμαι όμοιος, ομοιάζω, φαίνομαι όμοιος προς κάποιον.

[7] Κυαθίσκος: νεωτ. Κυάθον = φλυτζανάκι. Η αρχική του έννοια ήταν: το κοίλον μέρος του καθετήρος, ή: χειρουργικό εργαλείο προς εξελκυσμόν βελών και γεν. βλημάτων εν τοις τραύμασιν εμπεπαρμένων. Η χρήση της λέξης από τον Χ. Π. Κορύλλο, ίσως δικαιολογείται από την ιδιότητά του ως ιατρού.

Προσθήκες και διευκρινήσεις στο άρθρο από τον Λειβαρτζινό κ. Νίκο Παπακωνσταντόπουλο.

  • Νίκος Παπακωνσταντόπουλος Αγαπητέ φίλε και πολύτιμε συντοπίτη, Θανάση Τζώρτζη, ως Λειβαρτζινός ευχαριστώ και για την ανάρτηση με τον τίτλο «Παραδόσεις Λειβαρτζινές…».
    – Αναφέρεται από τον Δουδούμη ότι η «επίσκεψη» της ευλογίας ή ευλογιάς ή βλογιάς στο Λειβάρτζι το 1873 είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο περίπου τριακοσίων ατόμων. Λαογραφικά στοιχεία δεν παραθέτει. Ο ίδιος αναφέρεται και στη «θεραπεία του μεταξοσκώληκος», χωρίς λαογραφικά στοιχεία και για το συγκεκριμένο θέμα.
    – Θυμάμαι τον παππού μου (Κωνσταντίνο Παπακωνστατόπουλο, βετεράνο των Βαλκανικών πολέμων-α΄ παγκοσμίου πολέμου) που πολλά βράδια έβαζε «πρέζα», που του προκαλούσε πολλά φτερνίσματα. Έτσι, έλεγε, φεύγει το κρυολόγημα… Προφανώς ήταν ο λεγόμενος «ταμβακισμός». Μου έδωσες και μια αφορμή κάποια στιγμή να περιγράψω τη διαδικασία!
    – Όσο για το γάιδαρο που έφαγαν οι Λειβαρτζινοί, αντί για ελάφι(!), ο Αθανάσιος Θ. Λέλος αναφέρεται στο θέμα ως εξής:
    Οι Λειβαρτζινοί απαγόρευαν το κυνήγι στους γείτονές τους Λεχουρίτες. Κάθε φορά που οι δεύτεροι παρέβαιναν την απαγόρευση αυτή και τους συνελάμβαναν οι πρώτοι, τους έπαιρναν τα θηράματα και τους κατεδίωκαν! Κάποτε οι Λεχουρίτες, για να εκδικηθούν τους Λειβαρτζινούς, , σκότωσαν το γαϊδούρι του Πούντζα στη θέση Αγραπιδιές, το έγδαραν και έριξαν και μερικές ντουφεκιές! Άκουσαν οι Λειβαρτζινοί, έτρεξαν και βρήκαν το ζώο γδαρμένο. Νομίζοντας ότι οι Λεχουρίτες έφυγαν να προστατευτούν, χωρίς να προλάβουν να πάρουν το θήραμα, το πήραν οι Λειβαρτζινοί και το έβρασαν, νομίζοντας ότι είναι ελάφι! Την άλλη μέρα, «κήρυκας» Λεχουρίτης αναγγέλει από τις Αγραπιδιές ότι «δεν ήταν λάφακας, αλλά του γέρο-Πούντζα ο γκρίτσονας»! Μια παπαδιά απάντησε: «Εγώ ’βρεξα την οματιά μου κι ας ήταν λύκος μ’ αυτιά»!
    Ο συγγραφέας Αθ. Λέλος κλείνει το θέμα ως εξής: Αυτό είναι αστείο επεισόδειο προς στηλίτευση της αδηφαγίας, της ισχύος και της ευμάρειας των Λειβαρτζινών, γιατί ούτε ελάφια υπήρχαν, ούτε συνέβη ποτέ στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο!

    Υ.Γ.: Φυσικά, εύχομαι ολόψυχα την νεότερη εκτύπωση του υπερ-πολύτιμου έργου σου «Λεξικό της Επαρχίας Καλαβρύτων»!

Gerbesi ( Γκέρμπεσι, Προφήτης Ηλίας ) Αχαΐας Καλησπέρα αγαπητέ Νίκο! Δεν είχα την τύχη να έχω τα βιβλία στα οποία αναφέρονται τα γεγονότα αυτά. Όμως σε ευχαριστώ και για την απάντηση και για την προσπάθεια να τα αναζητήσεις, αλλά κυρίως για την περιγραφή και την εύστοχη διευκρίνησή τους. Ελπίζω να μπορέσω να τα συμπεριλάβω σε μία μελλοντική νεώτερη έκδοση του Λεξικού. Καλό βράδυ!

Θ. Τζώρτζης.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s