Η Κυριακή των Βαΐων.

Κυριακή των Βαΐων σήμερα ή Βαϊφόρος Κυριακή. Είναι η προ του Πάσχα Κυριακή και λέγεται έτσι για να θυμίζει τα βάϊα δια των οποίων οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ  υποδέχθηκαν τον Ιησού να εισέρχεται θριαμβευτικά στην πόλη καθήμενος επάνω σε γαϊδουράκι, μετά την ανάσταση του Λαζάρου.

Σήμερα στολίζονται οι εκκλησίες με βάγια και μοιράζονται αυτά στους πιστούς. Εορταστικό τόνο εκτός από τα βάγια την ημέρα αυτή δίνουν και τα τραγούδια σε διάφορα μέρη της Ελλάδος όπου κυρίως νέοι και παιδιά μετά τη λειτουργία, τραγουδούν τα «Βαΐτικα», τα οποία είναι δημοτικά λατρευτικά τραγούδια.

Π.χ. στη Νάξο τραγουδούν: Βάϊ – βάϊ τω βαϊώ/ τρώνε ψάρι και κολιό./ Και την άλλη Κυριακή,/ τρώνε κόκκινο αυγό.

Αυτό το άσμα τραγουδιόταν και στις Κυδωνιές στη Μ. Ασία (Αϊβαλί) κατά την περιφορά της «βάγιας» από τον νεωκόρο τον οποίο συνόδευαν τα παιδιά.

Αντί για βάγια σε μερικά μέρη της Ελλάδος χρησιμοποιούν κλαδιά ιτιάς ή μυρτιάς (Θράκη) ή δάφνης (Αιτωλία και Ήπειρο).

Τα «βάγια» στην Κεφαλλονιά λέγονται «τάταλο», στη Σύμη «ματσίδι» κ.λ.

Θεωρούνται φυλακτά και τοποθετούνται στα εικονοστάσια των σπιτιών όπου πιστεύεται ότι ασκούν προστατευτική επίδραση όχι μόνο στην υγεία των ανθρώπων  και των ζώων αλλά και επί των κτημάτων, των δέντρων και των λαχανικών αυτού του νοικοκυριού. Χρησιμοποιούνται για την αποτροπή ασθενειών και άλλων κακών σκοπών π. χ. θυμιατίζονται με αυτά «για να μην τους πιάνει το μάτι» (Σύμη, Τήνο), ή κρεμάνε στα καρποφόρα κλαδιά ένα κλωνί βάγια για να καρπίζουν ή να μην τα «κόβει» το σκουλήκι (Ήπειρος) κ.λ.

Στην Κρήτη καίνε το σταυρό των βαΐων και με τη σκόνη του ζυμώνουν ψωμί χωρίς προζύμη και λένε ότι η ζύμη φουσκώνει. Επίσης στην Κρήτη λένε ότι «πρέπει να φάνε κείνη την ημέρα ψαρικό παστό ή φρέσκο. Είναι ανάγκη να γλύψουν έστω και κόκκαλο του ψαριού για το καλό».

Στη Λακωνία οι γυναίκες μετά τη λειτουργία χτυπούν η μία την άλλη μα τα βάγια που τους μοίρασε ο παπάς, διότι πιστεύουν ότι αν κτυπηθεί μία έγκυος  θα γεννήσει ευκολότερα.

Συνήθως νεόνυμφοι μεταφέρουν τις δάφνες στην εκκλησία.

Στη Θράκη πιστεύουν ότι «όποιος φέρει πρώτος τα βάγια στην εκκλησία, θα πρωτογεννήσει αγόρι».

Τη χαρά της ημέρας αυτής μεταφέρουν και στους νεκρούς. «Όποιος έχει εγκαιροπεθαμένονε του πάει το βάϊ στον τάφο και το Μεγάλο Σάββατο λαμπάδα και χαιρετίσματα από τον απάνω κόσμο».

Όταν άνθιζε ο μοναχικός βίος, οι μοναχοί επιστρέφοντες τις μονές τους, από τις ερήμους, από τα βουνά και από τα σπήλαια όπου είχαν καταφύγει για την πνευματική και ψυχική του άσκηση, την προηγούμενη της ημέρας των Βαΐων, έψαλλαν ευχαριστήριο ύμνο: «Σήμερον η χάρις του Αγίου Πνεύματος ημάς συνήγαγε».

Και στα χωριά των Καλαβρύτων ισχύουν τα ίδια έθιμα σχετικά με την Κυριακή των Βαΐων και τα βάγια. Ενδεικτικά μεταφέρω από το «Ιστορικό Λεξικό της επαρχίας Καλαβρύτων»:

Ακράτα: υπάρχει τοπωνύμιο «Βαγιά»: εκεί μέσα στους άλλους θάμνους ήταν κι ένα δέντρο βαγιά. Από κει κόβανε των Βαΐων κλάρες και τις πηγαίναν στην εκκλησία.

Σκεπαστό: «Θεραπεία της βασκανίας: Καλήγαμε τον παπά στο σπίτι και διαβάζαμε το ματιασμένονε. Τόνε λιβανίζαμε κιόλανες με βασιλικό, βάγια ή βιολέτες, πώχαμε στο εικονοστάσι απ’ την εκκλησά…» και άλλη διήγηση: «Τ’ άρρωστα παιδιά … τα καπινίζαμε και με λελούδια απ’ τον επιτάφιο, βάγια ή βασιλικό που παίρναμ’ απ’ την εκκλησά…».

Σκούπι: «Ενταύθα σημειούμεν τινά εκ των οπωσδήποτε διατηρουμένων [εθίμων] . 1) Το να φέρωσι δι’ ιδίων των εξόδων τα βάϊα δια την εορτήν των Βαΐων οι νεόνυμφοι όλου του έτους οι εν τω χωρίω, δηλ. από του Πάσχα του προηγουμένου έτους μέχρι της εορτής των Βαΐων του επομένου έτους…».

Κάτω Λουσοί: «…Των Βαγιών φέρνει τα βάγια στην εκκλησιά ο νιόγαμπρος…».

Στρέζοβα: «Την Κυριακή των Βαΐων πηγαίνουμε στην εκκλησία και παίρνουμε βάγια. Τα βάγια συνηθίζεται από τα παλιά χρόνια να τα φέρνουν από μακρυά οι νιόγαμπροι αυτοί δηλαδή που παντρεύτηκαν αυτή τη χρονιά στο χωριό. Ελεγόταν και λέγεται ακόμη το εξής ποιηματάκι: Βάγια βάγια των Βαγιώνε/ τρώνε ψάρια και κολλιώνται/ για ένα αυγό κολλιώνται οκτώ/ για ένα ψάρι δεκοχτώ/ και την άλλη Κυριακή/ άμου – άμου το τσιτσί…».

Σχετικά με τη θρησκευτική σημασία της Κυριακής των Βαΐων.

Ο Θεοφάνης ο Κεραμεύς (1129-1152), (Αρχιεπίσκοπος Ταυρομενίου της Σικελίας, διάσημος συγγραφέας), σε ομιλία του η οποία έχει εκδοθεί το 1664 μ. Χ. αναφέρει για την εορτή αυτή:

«… Η μεν ουν εορτή, δυσίν αυγαζομένη μαρμαρυγαίς, θεία τε εστι και βασιλική· οις με γαρ την σωτήριον προμηνύει ανάστασιν, και την του θανάτου κατάλυσιν, και την ημών επανόρθωσιν θεϊκαίς ακτίσι πυρσεύεται…». (Η μεν λοιπόν εορτή, διπλά διαχέουσα λάμψη, είναι θεία και βασιλική, διότι σε εκείνους προμηνύει την σωτήριον ανάσταση και την κατάλυση του θανάτου, και την δική μας επανόρθωση με τις θεϊκές ακτίνες ανάβει).

Και συνεχίζει: «Τω καιρώ εκείνω , ότε ήγγισεν [προσήγγισε] ο Ιησούς εις Ιεροσόλυμα, και ήλθεν εις Βηθφαγή προς το όρος των Ελαιών, τότε απέστειλε δύο μαθητάς [τον Πέτρο και τον Ιωάννη] λέγων αυτοίς· απέλθετε εις την κώμην την απέναντι υμών, και ευθύς ευρήσετε όνον δεμένην, και πώλον [μικρό γαϊδουράκι, πουλάρι] μετ’ αυτής· λύσαντες τον πώλον αγάγετέ [φέρετα] μοι […]. Επικάθηται δε εν αυτοίς ο Χριστός, των αποστόλων υποστρωσάντων αυτώ τα ιμάτια […]. Επικαθήσας δε τοις ζώοις ο Κύριος είσισιν [εισήλθε] εις Ιερουσαλήμ […]».

Πολλές φορές ο Ιησούς συνήθιζε να πηγαίνει στην Ιερουσαλήμ πεζός και επευφημούμενος. Όμως το πάθος ευρισκόταν μπροστά του, ο σταυρός «εγειτνίαζε» και αναστήσας ο Ιησούς τον Λάζαρο έγινε ο νικητής του θανάτου. Ο χρόνος ήταν περιορισμένος και έπρεπε να επαληθευτούν επίσης και «τα των προφητών τεθεσπισμένα». Ο Ζαχαρίας «προχρησμωδεί, έποχον αυτόν ήκειν εν τη Σιών· «είπατε, λέγων, τη θυγατρί Σιών· ιδού ο βασιλεύς σου έρχεταί σοι προύς, και επιβεβηκώς επί όνον και πώλον υιόν υποζηγίου» […]».

Ο Αρχιεπίσκοπος Θεοφάνης επεξηγεί: Θυγάτηρ της Σιών είναι η εκκλησία. Αλλά ποία είναι η απέναντι κώμη προς την οποίαν στάλθηκαν οι δύο μαθητές Πέτρος και Ιωάννης; Ποία άλλη από αυτή στην οποία αυτός ο κόσμος αποκόπηκε με τις αμαρτίες από τον Θεό και ευρέθη απέναντι; Ο δεμένος πώλος υποδηλώνει τα δεσμά των ανθρώπων και των εθνών στην αμαρτία και την απελευθέρωση αυτών μετά την προσέλευση κοντά στο Χριστό. Τα ιμάτια με τα οποία έστρωσαν οι Απόστολοι για να καθήσει ο Χριστός είναι τα όπλα του φωτός τα οποία οι απόστολοι έδωσαν ώστε ευσχημόνως να πορεύεται ο άνθρωπος. Τα κλαδιά των δέντρων (λιβάνου, βαΐων κ.λ.) την ευωδία των πράξεων του Θεού αναφέρουν και όπως η ελιά είναι αειθαλές φυτό έτσι και οι αρετές πρέπει πάντα να κοσμούν τον άνθρωπο και η ελεημοσύνη αυτού όπως το λάδι αυτών.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s