Μία μικρή συμβολή για τις θυσίες του κλήρου κατά την Επανάσταση του 1821.

Όσα στη συνέχεια ακολουθούν  και αναφέρονται στις θυσίες του κλήρου στην Επανάσταση του 1821, αποτελούν ένα μέρος της πράγματι μεγάλης προσφοράς του.

Γιατί η προσφορά του κλήρου δεν συνίσταται μόνο στις ανθρώπινες θυσίες, αλλά είναι και προσφορά διδασκαλική, αφού οι διαπρεπέστεροι δάσκαλοι της εποχής εκείνης ήσαν κληρικοί, είναι και προσφορά διατήρησης της θρησκείας, της γλώσσας, της εθνικής συνείδησης κ. ο. κ.

Επίσης τα παρακάτω, αποτελούν συνιστώσα της απάντησης στα υποστηριζόμενα από κάποιους ότι ο κλήρος ήταν απών από τα γεγονότα του 1821 ή ακόμα και αρνητικός στην Επανάσταση.

Όπως ο Πελοποννήσιος Τούρκος ιστορικός Μώραλη Μελίκ βέης αναφέρει, για την ταχεία εξάπλωση της Ελληνικής Επανάστασης στην Πελοπόννησο υποκίνησαν τον λαό οι προεστώτες (κοτζαμπάσηδες), οι έχοντες συμφέροντα και σχέσεις με αυτούς, οι έμποροι, οι πρόκριτοι και κυρίως οι μητροπολίτες και γενικά οι ανήκοντες στον κλήρο «δηλαδή οι πραγματικοί ηγέται του έθνους».

Διαρκούσης της εκλογής του μητροπολίτη Πεισιδίας Ευγενίου (όστις ελέγετο ότι ήταν Βούλγαρος το γένος) ως νέου Πατριάρχου, ο μέγας Βεζύρης εκάλεσε τον Γρηγόριο τον Ε΄ στην Πύλη και του είπε: «Συ δεν είχες προηγουμένως γνώσιν της Επαναστάσεως, ώστε να μη ειδοποιήσεις καθόλου;». Εκείνου δε αρνηθέντος, ο Βεζύρης τον ρώτησε πάλι: «Ενώ η θρησκεία σας απαιτεί να γνωρίζης και την μοιχείαν και τας παρεκτροπάς μιάς πόρνης, μπορεί κανείς να σε πιστεύση, όταν λέγεις με προσποιητήν άγνοιαν, ότι δεν είχες γνώσιν μιάς επαναστάσεως μεγάλης από απόψεως εθνικής;». Σ’ αυτά ο Γρηγόριος απάντησε: «Εγώ, Εξοχώτατε, είμαι γέρων αδύνατος τον νουν, ενενήκοντα και πλέον ετών. Αν γνωρίζη κανείς αυτό, θα το ήξευρεν η Δωδεκάς» [δηλ. η Σύνοδος των 12 μητροπολιτών]. Τότε ο Βεζύρης, αφού δεν πείσθηκε ότι δεν ήτο δυνατόν να μη γνωρίζει ο Πατριάρχης για την έναρξη της Επανάστασης, τον απέπεμψε και έδωσε εντολή να τον πάνε προς το παρόν στο Καδήκοϊ (Χαλκηδόνα). Όταν όμως έφτασε η είδηση ότι εξελέγη νέος Πατριάρχης ο Ευγένιος, ο Γρηγόριος στάλθηκε στο Φανάρι και εκεί απαγχονίστηκε στις 10 Απριλίου 1821, ημέρα του Πάσχα, στη μεσαία πύλη του πατριαρχείου. Στο στήθος του τοποθετήθηκε «γιαφτάς», ένα κομμάτι δηλαδή χαρτονίου πάνω στο οποίο υπήρχε μακροσκελέστατη «αιτιολογία» της θανατικής καταδίκης, του «αλιτήριου εκείνου» όπως αποκαλούσε τον Πατριάρχη, στον οποίο απέδιδε και την αιτία της συμφοράς που ανέμενε τους «ληστάς» δηλαδή τους Έλληνες επαναστάτες, από μέρους των Τούρκων.

Κατά την Κυριακή εκείνη του Πάσχα, μετά τον απαγχονισμό του Γρηγορίου του Ε΄, απαγχονίστηκαν άλλοι τρεις αρχιερείς οι οποίοι ήσαν στη φυλακή από τις 9 Μαρτίου. 1. Ο Εφέσου Διονύσιος Καλλιάρχης «κατά το Ιχθυοπωλείον», «Μπαλούκ – Παζάρ» (ιχθυαγορά). 2. Ο Νικομηδείας Αθανάσιος[1] «κατά το Παρμάκ – Καπί», και 3. Ο Αγχιάλου Ευγένιος, Ιόνιος την πατρίδα, «εν Γαλατά» η οποία ήταν συνοικία ελληνική.

Εκτός αυτών και μέχρι τις 18 Απριλίου «εφονεύθη ο Θεοδωρουπόλεως  Άνθιμος εν ταις Εστίαις» και αποκεφαλίστηκαν άλλοι τρεις ιερείς.

Όπως ο ίδιος ο καϊμακάμης της μεγάλης βεζυρείας Σαλίχ πασάς, ως Τούρκος ιστορικός αναφέρει «την επιούσαν του διορισμού του διέταξε την εκτέλεσιν δώδεκα Ελλήνων εις διαφόρους συνοικίας της Κωνσταντινουπόλεως. Είς τούτων ήτο ο προϊστάμενος του ναού του Αρναούτ – κιόϊ (Μεγάλου Ρεύματος) [και ο άλλος εις το Νεοχώριον του Βοσπόρου]. Την επιούσαν διέταξεν τον φόνον άλλων επτά…».

Ο Φιλήμων επίσης αναφέρει (Δοκ. Γ’, 233, 444) ότι εσφάγη ο πρωτοσύγγελος του Εφέσου, ότι αποκεφαλίστηκε ο υπέργηρος αρχιερέας Μυριοφύτου, έτεροι οκτώ άγνωστοι ιερείς και λαϊκοί, ένας αρχιμανδρίτης και πολλοί ιερείς. Επίσης αναφέρει άλλους τρεις ιερείς ως επίσης ότι εισελθόντες οι οχλαγωγοί Τούρκοι στο Πατριαρχείο άρπαξαν ό,τι μπόρεσαν, κατέστρεψαν την τυπογραφία του γένους και εθανάτωσαν δύο εφημερίους, εκ των οποίων ο ένας ήτο ο επιλεγόμενος Αράπης «καλός καγαθός ανήρ».

Ο ίδιος επίσης αναφέρει ότι εφονεύθησαν οι αρχιερείς Γάνου και Χώρας Γεράσιμος, Σωζοπόλεως Παΐσιος, Σερρών Χρύσανθος, ο Άρτης, ο Λαρίσσης, ο Ιωαννίνων και ο Γρεβενών. Ο ίδιος συγγραφέας (Φιλήμων) περιγράφει με λεπτομέρειες τις καταστροφές και λεηλασίες των εκκλησιών, του Πατριαρχείου κ. ά. Από τους Τούρκους.

Πέραν αυτών, μόλις διορίστηκε ο Σεγίτ εφέντης υπουργός των εξωτερικών της Τουρκίας, επαύθη ο Οικουμενικός Πατριάρχης Άνθιμος ο Γ΄, ο προσηνής τους τρόπους, δημοτικώτατος αλλ’ ολίγης παιδείας κάτοχος, από τη Χαλκηδόνα καταγόμενος «ως μη ικανός να διευθύνει τας υποθέσεις του έθνους του, συμφώνως προς την θέλησιν του Σουλτάνου» εξορίστηκε στην Κεσάρεια της Καπαδοκίας και αντικαταστάθηκε από τον μητροπολίτη Σερρών Χρύσανθο. Ο Άνθιμος πέθανε στη Σμύρνη το 1831. Αλλά και ο διαδεχθείς αυτόν Χρύσανθος «διαβληθείς εις την εξουσίαν, εξώσθη ατίμως και εξωρίσθη και αυτός εις Κεσάρειαν».

Κατά την έξοδο του Μεσολογγίου όπως ο Τρικούπης (Γ΄, 342) αναφέρει εφονεύθη ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ «Ο αρχιερεύς ούτος ο καθ’ όλην την πολιορκίαν διακριθείς δια τον ένθερμον πατριωτισμόν του, δεν επρόφθασε να εξέλθη, και φθάσας επί του τείχους καθ’ ωραν εισήρχοντο οι εχθροί, έρριψε  δαυλόν εις τινα παρακείμενον φυσεκοφόρον πίθον, ερρίφθη εις αυτόν καόμενον, ημιεκάη, και ημίκαυστος απεκεφαλίσυη…». Ο ίδιος συγγραφέας (Τρικούπης) πιο κάτω αναφέρει με λεπτομέρεια τα σχετικά με τον Χρήστο Καψάλη και το ολοκαύτωμα αυτού.

Αλλά και αυτός ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Αγαθάγγελος, από την Θράκη καταγόμενος, ο οποίος ετεροκίνητος όντας καταράστηκε και αφόρισε όσους δεν συμβάδιζαν με τις βουλές των Τούρκων, και αυτός διώχθηκε μετά από τετραετή θητεία και εξορίστηκε στην Κεσάρεια. Την περίοδο εκείνη διεκόπη κάθε ιεροτελεστία των χριστιανών και έκλεισαν οι εκκλησίες (15.10.1890).

Πολλές φορές οι Τούρκοι αποπειράθηκαν να χρησιμοποιήσουν το Πατριαρχείο ως μοχλό πίεσης και εν τέλει υποταγής των Ελλήνων Χριστιανών και ως μέσον επίτευξης των ανθελληνικών και αντιχριστιανικών στόχων τους.

Πηγή: α) Σ. Τρικούπη: Ιστορία Ελλην. Επαναστ. (Γιβάνης, 1968). β) Φιλήμονος Δοκίμιον, (1860). γ) Νικηφ. Μοσχόπουλου: Ιστορία της Ελλην. Επαναστ. (1960).

——————————————————————————

[1] Ο Φιλήμων (Δοκ. Γ΄, 442), αναφέρει τα εξής: «Ο πρεσβύτατος και λίαν αδύνατος και ισχνός τω σώματι Νικομηδείας Αθανάσιος, άμα εξελθών της φυλακής, απεβίωσεν. Οι δε δήμιοι, φορτώσαντες τον νεκρόν επί αχθοφόρου, απήγαγον εις τον τόπον της καταδίκης και απηγχόνισαν τούτον προς το εκληρωθήναι την απόφασιν».

This entry was posted in Ιστορία and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s