Βιβλίων συνέχεια…

Έλαβα από τον κο Στάθη Ασημάκη σε ηλεκτρονική μορφή το βιβλίο του με τίτλο «Τοπωνύμια -οβα, -οβο, -ιστα, -ιτσα (β΄ έκδοση συμπληρωμένη). Αθήνα 2018».

Τον ευχαριστώ πολύ και από αυτό εδώ το βήμα.

Το βιβλίο αυτό, όπως και άλλα του ιδίου συγγραφέα μπορεί να τα διαβάσει σε «ανοικτή μορφή» όποιος ενδιαφέρεται στη διεύθυνση: http://rakopolio.blogspot.gr/

 

Περιεχόμενα

Προλογικό σημείωμα παρούσας έκδοσης 9

Πρόλογος προηγούμενης έκδοσης 10

Πρόλογος αρχικής έκδοσης 12

Εισαγωγή 17

Η τοπωνυμική κατάληξη -οβα, -οβο 48

Τρία σημαντικά τοπωνύμια

Αράχοβα – Αράκλοβο – Άκοβα 63

Ι) Αράχοβα 63

11) Αράκλοβο 73

111) Άκοβα 75

Η τοπωνυμική κατάληξη -ιστα 76

Η τοπωνυμική κατάληξη -ιτσα 80

Πρόταση ερμηνείας των τοπωνυμίων του ελληνικού χώρου με κατάληξη -οβα, -οβο, -ιστα, -ιτσα 88

Γενικά 88

  1. Περιοχή Ιωαννίνων – Θεσπρωτίας 89
  2. Περιοχή Άρτας 129
  3. Περιοχή Πρέβεζας 133
  4. Περιοχή Αιτωλίας και Ακαρνανίας 134
  5. Περιοχή Ιονίων Νήσων 145
  6. Περιοχή Ευρυτανίας 145
  7. Περιοχή Τρικάλων – Καρδίτσας 151
  8. Περιοχή Λάρισας 159
  9. Περιοχή Μαγνησίας 161
  10. Περιοχή Φθιώτιδας 161
  11. Περιοχή Εύβοιας 163
  12. Περιοχή Φωκίδας 164
  13. Περιοχή Βοιωτίας 168
  14. Περιοχή Απικής 169
  15. Περιοχή Κορινθίας 169
  16. Περιοχή Αργολίδας 171
  17. Περιοχή Αχαί:ας 173
  18. Περιοχή Ηλείας 181
  19. Περιοχή Αρκαδίας 183
  20. Περιοχή Τριφυλίας 188
  21. Περιοχή Μεσσηνίας 190
  22. Περιοχή Λακωνίας 196
  23. Περιοχή Κρήτης 201
  24. Περιοχή Κοζάνης – Γρεβενών 201
  25. Περιοχή Φλώρινας – Καστοριάς 218
  26. Περιοχή Πέλλας – Κιλκίς 230
  27. Περιοχή Θεσσαλονίκης-Βέροιας-Χαλκιδικής 238
  28. Περιοχή Σερρών – Νιγρίτας – Σιδηροκάστρου 248
  29. Περιοχή Καβάλας – Δράμας 260
  30. Περιοχή Ξάνθης – Κομοτηνής 269

Συμπεράσματα 271

Παράρτημα 275

Μικροτοπωνυμικά Αράχοβας Παρνασσού 276

Βιβλιογραφία 318

……………………………………………………………………………………………………

Ένα απόσπασμα από το βιβλίο:

 «…Συμπερασματικά, αναφερόμενοι σε όλες τις εξεταζόμενες καταλήξεις του παρόντος πονήματος, μπορούμε να σημειώσουμε, βασίμως, τα εξής:

 α) Οι τοπωνυμικές καταλήξεις -οβα και -οβο, ουσιαστικά λέξεις, χαρακτήριζαν στα αρχαία χρόνια τοποθεσίες ή οικισμούς, όπου εκεί γύρω εκτρέφονταν κυρίως πρόβατα, δηλαδή κατά βάση κτηνοτροφικές περιοχές. Αυτές οι καταλήξεις, ουσιαστικά λέξεις, υπήρχαν τόσο στην αρχαία ελληνική και τη λατινική γλώσσα όσο και στην παλαιοσλαβική γλώσσα, πράγμα, που παραπέμπει σε αρχέγονο ινδοευρωπαϊκό γλωσσικό στοιχείο.

 β) Οι τοπωνυμικές καταλήξεις, ουσιαστικά λέξεις, -βιστα και -ιστα ίσως χαρακτήριζαν στα ρωμαϊκά χρόνια τοποθεσίες που εξελίχθηκαν κάποια χρονική περίοδο και για κάποιους συγκεκριμένους λόγους σε εστίες οικισμού, όπου επομένως έκαιε και φυλασσόταν, στα χρόνια αυτά, το ιερό πυρ της θεάς Εστίας. Είναι, ίσως, καθαρά λατινικής προέλευσης που διασώθηκαν και διατηρήθηκαν σε όλη τη Βαλκανική, τόσο από τους αρχέγονους βλάχικους πληθυσμούς, όσο και από τους επήλυδες Σλάβους, οι οποίοι εισήλθαν και εγκαταστάθηκαν στο βαλκανικό χώρο από τον 6° μ.Χ. αιώνα και ύστερα.

 γ) Οι τοπωνυμικές καταλήξεις, ουσιαστικά λέξεις, -Βιτσα και -ιτσα ίσως χαρακτήριζαν στα ρωμαϊκά χρόνια τις κώμες (χωριά), καθώς και τις σημαντικές, φυλασσόμενες και με ύπαρξη υποστηρικτικού οικισμού οροδιαβάσεις. Είναι ίσως λατινικής προέλευσης, που ομοίως διασώθηκαν και διατηρήθηκαν σε όλη τη Βαλκανική, τόσο από τους αρχέγονους βλάχικους πληθυσμούς, όσο και από τους επήλυδες Σλάβους, οι οποίοι εισήλθαν και εγκαταστάθηκαν στο βαλκανικό χώρο από τον 6° μ. Χ. αιώνα και ύστερα. […]

Έτσι, φαίνεται ότι η απλουστευμένη τοπωνυμική κατάληξη -ιτσα ίσως πέρασε, σταδιακά, βορειότερα προς την Ευρώπη και στη συνέχεια εξαπλώθηκε ανατολικότερα στις απέραντες ρωσικές πεδιάδες. Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχει διαμάχη μεταξύ Φιλανδών και Ρώσων σχετικά με την πατρότητα της εν λόγω κατάληξης…».

Και ενδεικτικά αναφορά του σε χωριά της επαρχίας Καλαβρύτων:

Αναστάσοβα: «Είναι το σημερινό χωριό Ανάσταση Καλαβρύτων, με υψόμετρο 833μ. Επίσης, υπάρχει: α) Η Μεγάλη Αναστάσοβα, που είναι το χωριό Νέδουσα Καλαμών, χτισμένο στις βορειοδυτικές υπώρειες του Ταϋγέτου, με υψόμετρο 700μ. β)Η Μικρή Αναστάσοβα, που είναι το χωριό Πηγές Καλαμών, χτισμένο στις βορειοδυτικές υπώρειες του Ταϋγέτου, με υψόμετρο 760μ., σχετικά κοντά στη Μεγάλη Αναστάσοβα. Δεν είναι απίθανο αυτά τα τρία χωριά (σε βάθος χρόνου) να σχετίζονται και μάλιστα τα δυο τελευταία να προέρχονται από την Αναστάσοβα της Αχαΐας (ως πιο βόρειας), η οποία ίσως είχε πάρει το όνομά της από κάποιον πρώτο οικιστή της, ονόματι Αναστάσιο».

Αράχοβα: «Είναι το σημερινό χωριό Εξοχή Αιγιαλείας. […] Αναφορικά με το σημαντικότατο αυτό τοπωνύμιο – καθότι το πλέον πολυπληθές στον ελληνικό χώρο – έχει γίνει, κατά τη γνώμη μας, η μεγαλύτερη σύγχυση. Όλοι σχεδόν οι ερευνητές, ξένοι και εγχώριοι, έχουν αποφασίσει χωρίς καμιά απόδειξη, παρά μόνο με «τραβηγμένες» λεκτικές ομοιότητες, ότι το τοπωνύμιο αυτό σχετίζεται με τις παλαιοσλαβικές λέξεις: opex (ορεχ) = καρύδι και opaxoB (οράχοβ) = καρυδένιος, και άρα είναι σλαβικό, συνεπώς Αράχοβα σημαίνει καρυδότοπος. Όμως, εάν δούμε με προσοχή τα πραγματικά στοιχεία, όχι μόνο τα γλωσσικά αλλά και τα τοπογραφικά, θα διαπιστώσουμε καθαρά ότι άλλο είναι το κοινό χαρακτηριστικό που συνδέει όλους αυτούς τους τόπους με το υπόψη όνομα, και ότι υπάρχει και άλλη γλωσσική βάση πειστικότερη, που συνδέεται ασφαλέστερα με το πραγματικό κοινό χαρακτηριστικό αυτών των τόπων. Συγκεκριμένα, το πραγματικό κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των τόπων, που έχουν ως όνομα το υπόψη τοπωνύμιο (Αράχοβα, Ράχοβα, Ράχοβο, και Rehove) είναι η ράχη βουνού σε μεγάλο υψόμετρο, πράγμα που έρχεται σε αντίθεση με την ευδοκίμηση της καρυδιάς. Η καρυδιά ευδοκιμεί παντού όπου δεν υπάρχουν συχνές και παρατεταμένες παγωνιές, προσαρμόζεται όμως καλύτερα σε ζεστούς τόπους. Σε νότιους τόπους τη συναντούμε και σε υψόμετρο μέχρι και 800 μέτρα, αλλά σε βόρειους τόπους (π.χ. Βόρεια Ελλάδα, Αλβανία, FYROM, Βουλγαρία) μέχρι και στα 600μ. ύψος. […] Κατόπιν αυτών, είναι βάσιμο να δεχτούμε ότι το πρώτο συνθετικό του εν λόγω τοπωνυμίου δεν έχει σχέση με καρύδια και καρυδιές, αλλά σχετίζεται με μεγάλο υψόμετρο και ράχες. Μάλιστα στη βλάχικη γλώσσα υπάρχει η λέξη ρέχα = ράχη βουνού – δάνειο από την ελληνική γλώσσα – και μπορεί να σχετίζεται με τη λέξη ραχάς – ραχάδος (Ησύχιος, 5°ς αιώνας), που συχνά χαρακτήριζε τοποθεσίες στον ελληνικό χώρο κατά τη ρωμαϊκή εποχή και σήμαινε «χωρίον σύνδενδρον και μετέωρον», σύμφωνα δε με το λεξικό του Μέγα Φώτιου (9°ς αιώνας) ραχάδας = τα δενδρώδη χωρία. Μετά από τις παραπάνω αναφορές, είναι πιο ασφαλές να δεχτούμε ότι το τοπωνύμιο Αράχοβα και τα συναφή του έχουν βλάχικη προέλευση και σημαίνουν, τοποθεσίες κατάλληλες για κτηνοτροφία με μεγάλο υψόμετρο, δασωμένες που βρίσκονται σε ράχη».

Βεργουβίτσα: «Είναι το σημερινό χωριό Μοναστήρι Αιγιαλείας. Πιθανόν από τη σλαβική λέξη sepxy (βέρχου) = επάνω (βερχουβίτσα > βεργουβίτσα), επειδή το Μοναστήρι της Βεργουβίτσας, που έδωσε το όνομά του στον υπόψη οικισμό, βρίσκεται επάνω σε μικρό πλάτωμα απότομης πλαγιάς που κατεβαίνει από τη βουνοκορφή Αίγες προς τον ποταμό Κριό(;), ο οποίος χύνεται στις ακτές της Αιγείρας».

Βερσίτσι: «Είναι το σημερινό χωριό Σειρές Καλαβρύτων. Πιθανόν από τη βλάχικη λέξη βέρσου = χύνω, δεδομένου ότι βρίσκεται σε φυσικό κοίλωμα, το οποίο λειτουργεί ως λεκάνη απορρροής προς τα κατάντη των νερών της βροχής και του χιονιού, που ρέουν από τις γύρω ανάντη γυμνές βουνοκορφές».

Βερσοβά: «Είναι το σημερινό χωριό Χρυσάνθιο Αιγιαλείας. Υπάρχει επίσης και το συναφές τοπωνύμιο Βέρζοβα/Μπερτζοβά, που είναι το σημερινό ορεινό χωριό Παρθένι Μαντινείας, κοντά στα σύνορα με την Αργολίδα, χτισμένο στους πρόποδες του βουνού Παρθένιο Αρκαδίας, με υψόμετρο 850μ. Πιθανόν από τη βλάχικη λέξη βέρσου = χύνω, που σημαίνει περιοχή, όπου χύνονται πολλά νερά. Πράγματι: α)Το χωριό Χρυσάνθιο βρίσκεται στην κορυφογραμμή λοφοσειράς, που ορίζεται εκατέρωθεν από δυο βαθιούς – κατηφορικούς αυχένες, οι οποίοι παροχετεύουν τα ανάντη νερά, που κατεβαίνουν από το βουνό Βελαίτικο, στο μικρό ποτάμι που κατεβαίνει και χύνεται στην Αιγείρα. β)Στο Παρθένι Μαντινείας βρίσκονται δυο από τις τρεις καταβόθρες του βουνού Παρθένιου. Τα νερά από αυτές τις καταβόθρες βγαίνουν κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό του Αχλαδόκαμπου και φτάνουν στο Κυβέρι Αργολίδας».

…………………

…………………………

 

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s