Σημερινή Δημοσίευση στο ένθετο «Οδοντωτός-Χελμός» με λίγα ιστορικά στοιχεία για το Λάβαρο.

==========================================================================

Πληρέστερα στοιχεία (αλλά όχι όλα τα μέχρι τώρα γνωστά, τα οποία λόγω χώρου δεν αναφέρονται) παρατίθενται στη συνέχεια.

Το Λάβαρο.

Πού φτιάχτηκε και πως βρέθηκε στη Μονή της Αγίας Λαύρας.

Περιληπτικά και σύμφωνα με την παράδοση, στη Σμύρνη κεντήθηκε μια ωραία εικόνα της Παναγίας πάνω σε πορφυρό μεταξωτό ύφασμα και μεταφέρθηκε μαζί με άλλα «αναθήματα» δωρηθέντα από τους ομογενείς της Σμύρνης, από τον Ευγένιο[1], στην Αγία Λαύρα όπου το κρέμασαν ως παραπέτασμα στην ιερή πύλη της εκκλησίας της Μονής. Επιδιορθώθηκε το 1748(;) με επιμέλεια του ηγουμένου Χρυσάνθου[2], όταν δύο μοναχοί, το πήγαν στη Σμύρνη για επιδιόρθωση στην αρχική κεντήστρα, γριά πια την Κοκώνα Ωρολογά, η οποία το επιδιόρθωσε και το έκανε λαμπερό όπως πριν. Στη συνέχεια συνδέθηκε με δραματικές περιπέτειες. Αρπάχθηκε και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη και μετά στη Μολδοβλαχία και το 1772 με ενέργειες του ηγουμένου Χρυσάνθου, του πατριάρχη Γαβριήλ και του ηγουμένου Γεωργίου Βοεβόδα της Μολδοβλαχίας καθώς και άλλων εξαγοράστηκε μαζί με άλλα πενήντα κειμήλια τα οποία είχαν επίσης κλαπεί. Όταν το 1780 έγινε πάλι λεηλασία της μονής το Λάβαρο στάλθηκε στη Ρωμυλία και βρέθηκε στη συνέχεια στην Ήπειρο απ’ όπου αγοράστηκε πάλι. Όταν το 1826 πυρπολήθηκε η μονή από τον Ιμπραήμ το Λάβαρο διασώθηκε  από τους μοναχούς Αθανάσιο και Δανιήλ οι οποίοι το μετέφεραν στο νησί Κάλαμο της Ιθάκης. Σήμερα φυλάσσεται στη μονή της Αγίας Λαύρας, εντός θήκης, κειμήλιο πολύτιμο αυτής. Στις 17 ή 18 Μαρτίου ορκίστηκαν επί του ιερού Λαβάρου το οποίο ευλόγησε ο Π. Π. Γερμανός, οι πρόκριτοι και αρχιερείς και στη συνέχεια αναχώρησαν ο καθένας για τον προορισμό του. Αυτού του Λαβάρου σημαιοφόρος ήταν ο ιεροδιάκονος Ντόκος από το Βυσωκά. Το 1920 στις 20 Σεπτεμβρίου με διαταγή του αρχηγού στρατού Λ. Παρασκευοπούλου, απενεμήθη στο ιερό Λάβαρο ο Πολεμικός Σταυρός Β΄ Τάξεως.

Επί πλέον αυτών σημειώνονται τα εξής:

Στο Κτιτορικό της Αγίας Λαύρας (Κ. Λάππας, Αγία Λαύρα…, 35) αναφέρεται ότι: «Πρώτον μεν έφερε [ο ιερομόναχος Νεόφυτος (βλ. λ.) από τα Τσετσεβά Πατρών] την Κοίμησιν της υπεραγίας ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, κεντισμένην δια μαγκάνου και ένα αέρα επιτάφιον και αυτόν δια μαγκάνου, και…». Σε σημείωση δε για το θέμα αυτό ο ίδιος (Κ. Λάππας) αναφέρει τα εξής: «Γύρω από το λάβαρο της Κοίμησης της Θεοτόκου πλάστηκαν αρκετοί θρύλοι, πράγμα που ήταν αναπόφευκτο: μια σημαία που στα χέρια του Π. Πατρών Γερμανού σημάδεψε το ξεκίνημα του Αγώνα, έπρεπε να έχει και μια αντάξια ιστορία. Έτσι μια παράδοση λέει ότι το λάβαρο υφάνθηκε το 1721 από μια ωραία Σμυρνιά και δωρήθηκε στη Λαύρα με την ευχή να δώσει την ελευθερία στην πατρίδα. Β. Παπαγεωργίου, «Το Λάβαρον της Επαναστάσεως του 1821», Επετηρίς Καλαβρύτων 3 (1971) 42. Η ιστορία του Λαβάρου θα φτάσει να γίνει ολόκληρο μυθιστόρημα 2.000 σελίδων (Χρ. Ηλιόπουλος, Αναμνήσεις, σ. 28). Δεν θα μας απασχολήσει εδώ ούτε η μυθοποίηση του Λαβάρου, ούτε τα προβλήματα γύρω από την ύψωσή του στη Λαύρα ή την ταυτότητά του …. Μόνον ό,τι έχει σχέση με την προέλευση και την τύχη του επί Αλβανοκρατίας. Εκείνο που γνωρίζουμε ασφαλώς για το Λάβαρο είναι ότι μεταφέρθηκε στη Λαύρα από το μετοχιάρη της Πάτρας Νεόφυτο (1722-1737). Δεν στηρίζεται σε καμμιά πηγή η υπόθεση του Χρ. Ηλιόπουλου ότι προέρχεται από δωρεά Σμυρναίων ομογενών, ούτε η χρονολόγησή του στο 16ο αι. (Χρυσαί σελίδες, σ. 14). Το ίδιο αστήριχτη είναι και η γνώμη ότι το 1736 ο ηγούμενος Χρύσανθος έστειλε το Λάβαρο στη Σμύρνη για ανακαίνιση με τον ιερομόναχο Νεόφυτο (όπ. παρ.). Είναι φανερή η συσχέτιση της φανταστικής αυτής αποστολής με το γεγονός της μεταφοράς του Λαβάρου από την Πάτρα στη Λαύρα, που έγινε ακριβώς από τον ιερ. Νεόφυτο. Η Μ. Θεοχάρη, σε άρθρο της για το Λάβαρο, υποστήριξε ότι το έφερε στο μοναστήρι ο Ευγένιος από τη Μολδαβία μαζί με άλλα δώρα της οικογενείας Λούπου (εφ. Καθημερινή 25.3.1967), αλλά τουλάχιστο το Κτιτορικό δεν αναφέρει τίποτα σχετικό. Η ίδια σε ανακοίνωσή της (εφ. Καθημερινή 18.8.1966) το θεωρεί μικρασιατικό έργο. Το 1779 το Λάβαρο αναγράφεται σε κατάστιχο, μαζί με άλλα κειμήλια της Λαύρας που άρπαξαν οι Αλβανοί, ίσως το 1773, κατά την επιδρομή του Ζάνιου Χάρου εναντίον του μοναστηριού (Κώδ., 52, 577). Την ίδια χρονιά ο ηγούμενος ο Άνθιμος[3] ήλθε στη Ρούμελη, όπου είχαν πουληθεί τα κειμήλια, και κατόρθωσε να τα ξαναπάρει. Τότε θα ξαναγύρισε και το Λάβαρο στη Θέση του. Δεν επιβεβαιώνεται όμως από πουθενά η άποψη ότι επί Αλβανοκρατίας το Λάβαρο έφτασε, ύστερα από περιπέτειες, στην Κωνσταντινούπολη, τη Μολδοβλαχία και την Ήπειρο. Χρ. Ηλιόπουλος, όπ. παρ. σ. 14, 15. Χρ. Ευαγγελάτος, όπ. παρ., σ. 93».

Το θέμα με τη σημαία της Κερπινής.

Το 1851 ο τότε μοίραρχος Καλαβρύτων Κ. Γανοβέλης δημιούργησε ζήτημα, εάν η ευλογηθείσα σημαία υπό του Π. Π. Γερμανού στην Αγία Λαύρα, ήταν το Λάβαρο της Μονής ή η Σημαία της κοινότητος Κερπινής. Στο έγγραφο του μοιράρχου προς το Αρχηγείο της Χωροφυλακής στην Αθήνα με ημερομηνία 24.4.1851, αναφέρεται ότι στην Κερπινή ευρίσκεται η σημαία την οποία ευλόγησε ο Π. Π. Γερμανός κατά την έναρξη της Επαναστάσεως, η οποία σημαία είχε χαθεί και ευρεθείσα στη Ζάκυνθο υπό του κατοίκου της Κερπινής Σωτ. Λάγαρη [;], εδόθη στο χωριό του όπου και ευρίσκεται. Στη συνέχεια της επιστολής αυτής παρατίθενται πληροφορίες του μοιράρχου για την προέλευση, τις διαστάσεις και το σκοπό κατασκευής και χρησιμότητας στους κατοίκους της Κερπινής αυτής της σημαίας. Αναφέρεται ότι στη μία πλευρά της παριστάνοντο οι άγιοι Γεώργιος και Δημήτριος, έφιπποι και απέναντι ιστάμενοι και στην άλλη πλευρά η Αγία Ανάσταση. Στη συνέχεια της επιστολής αναφέρεται ότι ο μοίραρχος συνέστησε στο Δήμαρχο Κερπινής Π. Μεγακλή καθώς και στους προκρίτους να στείλουν τη σημαία στην Κυβέρνηση ώστε να φυλαχθεί εκεί όπου και τα λοιπά κειμήλια της Επανάστασης, και ο Δήμαρχος δέχθηκε την πρόταση αυτή. Η αναφορά του μοιράρχου διεβιβάσθη στο Επαρχείο Καλαβρύτων, το οποίο τη διαβίβασε προς τον δήμαρχο προς εκτέλεση. Τέλος ο νομάρχης Αχαΐας και Ήλιδος επέστρεψε την αλληλογραφία προς το υπουργείο και έτσι έληξε το ζήτημα. Όμως το 1889 ο πρωτοσύγκελος Φιλάρετος Δημητρίου (βλ. λ.) με επιστολή του, με ημερομηνία 11.5.1889, στην εφημερίδα «Καλάβρυτα» στις 4.10.1889 αναφέρει ότι ήταν παρών στην Αγία Λαύρα όταν ευλογήθηκαν τα όπλα από τον Π. Π. Γερμανό, τον οποίο υπηρετούσε τότε, και αναφέρει ότι η σημαία που φυλάσεται στην Κερπινή εστάλη υπό «εταίρων» από την Κων/πολη λίγους μήνες πριν τον Μάρτιο του 1821 στον αείμνηστο Α. Ζαΐμη ο οποίος την απέθεσε σε κάποια εκκλησία της Κερπινής. Αυτή τη σημαία μετέφεραν στην Αγία Λαύρα την ημέρα της μοιραίας δοξολογίας από την Κερπινή σωματοφύλακες του Α. Ζαΐμη και Α. Λόντου, ηγουμένων αυτών των: Ν. Φραγκάκη, Γ. Λεχουρίτη, Φιλίππου και Σταύρου Σαρδελιάνου και παρέδωσαν στον Π. Π. Γερμανό και ακολούθησε η δοξολογία. Αυτή τη σημαία παρέλαβαν οι επαναστάτες στη συνέχεια και κατέλαβαν τα Καλάβρυτα κ.λ. και συνεχίζει στην επιστολή του ότι αυτή τη σημαία εξαγόρασε ο Σωτήριος Μέγαρης, όταν αυτή αιχμαλωτίστηκε σε μάχη πέριξ των Πατρών, και την επέστρεψε στην Κερπινή της οποίας θεωρείται κτήμα.

Αλλά και άλλος στη συνέχεια, ο δικηγόρος Π. Δημόπουλος, επικαλείται επιχειρήματα Κερπιναίων μεταξύ των οποίων και το γεγονός ότι «περί το 1850 ο εν Αθήναις πρεσβευτής της Ρωσίας επισκεφθείς την Κερπινή εζήτησε και εν δακρύοις προσεκύνησε την εν θήκη τότε και νυν κεκλεισμένην σημαίαν, επανελθών δε εις Αθήνας προυκάλεσε την Κυβέρνησιν να την ζητήση, όπως κατατεθή εις το Εθνικόν Μουσείον, αλλ’ εσταμάτησε το πράγμα ως εκεί, διότι οι Κερπινιώται εζήτησαν ως αντάλλαγμα την ίδρυσιν Ελληνικού Σχολείου και άλλου τινός».

Πάντως ο αρνητής των γεγονότων της έναρξης της επανάστασης στην Αγία Λαύρα κ.λ. Γ. Αναπλιώτης (Αγία Λαύρα…, 104), σχετικά με τη σημαία της Κερπινής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «… είναι πιθανόν η σημαία της Κερπινής να ήταν μπαϊράκι του Ζαΐμη στα Καλάβρυτα κι όπου αλλού επολέμησε κατόπιν ο Κερπινιώτης Αγωνιστής…».

Στη συνέχεια παραθέτω την απάντηση του δημάρχου Καλαβρύτων με ημερομηνία 19 Μαρτίου 1884 Θ. Παπαδόπουλου για το θέμα αυτό όπως παρουσιάζεται στην εφημερίδα «Στοά».

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ceb5cf86ceb7cebc.-cea3cf84cebfceac-24-ce9cceb1cf81cf84ceafcebfcf85-1884-.jpg

Επίσης παραθέτω απόκομμα της εφημερίδος «Ακρόπολις» της 29 Μαρτίου 1884, εκτενέστερου άρθρου σε τρείς συνέχειες, στο οποίο γίνεται μνεία και του Λαβάρου.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ce91cebacf81cf8ccf80cebfcebbceb9cf82-29-ce9cceb1cf81cf84ceafcebfcf85-1884.jpg

Ένα άλλο τμήμα της εφημερίδας «Επιθεώρηση» της 26 Αυγούστου 1887 αναφέρει:

Πηγές: «Ιστορικό Λεξικό της επαρχίας Καλαβρύτων».

             Χ. Γ. Ευαγγελάτος, (Αγία Λαύρα. Ιστορία της Μονής 961-1961. Β΄ έκδοση. [1963;]).

             Βασιλ. Γ. Παπαγεωργίου, (Το Λάβαρον της Επαναστάσεως του 1821, Ε. τ. Κ., (3) 1971, σελ. 41-63).

           Γ. Αναπλιώτης, (Αγία Λαύρα. Καλάβρυτα. (Ιστορία και Μύθος). Συγκριτική μελέτη των πηγών της ιστορίας του εικοσιένα. Καλαμάτα 1969).

         Κ. Λάππας, (Αγία Λαύρα Καλαβρύτων. Α΄ Κείμενα από τον Κώδικα της μονής. 1. Κτιτορικό. 2. Χρονικό της Αλβανοκρατίας (1770-1779). 3. Ακολουθία του αγίου Αλεξίου. Αθήναι 1975.).

    Χρ. Ηλιόπουλος (Χρυσαί εθνικαί σελίδες. Το Εθνικόν Λάβαρον. Η κε΄ Μαρτίου εν Λαύρα. (Αναδημοσίευσις εκ της «Ποικίλης Στοάς»). Εν Αθήναις, 1900).

……………………………………………………………………………………………………………………………………


[1] Ευγένιος: (1675-1712) ηγούμενος, ο ιδρυτής της νέας μονής της Αγίας Λαύρας και συντάχτης του παλαιότερου Κώδικα της μονής, όστις ονομάστηκε και «Κώδικας του Ευγενίου». Στη μονή πήγε μικρός περί το 1645. Καταγόταν από την Κούτελη Καλαβρύτων

[2] Χρύσανθος: ιερομόναχος και ηγούμενος στην Αγία Λαύρα, από τη Δημητσάνα. Διαδέχθηκε στην ηγουμενία τον Τιμόθεο Βερρίνη, στις 6Ιανουαρίου 1746 και δύο έτη μετά πήγε στην Κωνσταντινούπολη μετά δύο ακόμα ιερομονάχων του Μακαρίου από την Επάνω Ποταμιά και του Γερασίμου από τη Ζάτουνα, όπου έμεινε πέντε έτη. Επιστρέψας έφερε μαζί του αρκετά αργυρά κ.λ. σκεύη εκκλησιαστικά, λείψανα, κανδήλια κ.λ. ως επίσης και μεγάλη ποσότητα χρημάτων.

[3] [Όπως αναφέρουν η Δρούλια Λουκία και Μαλτέζου Χρύσα (Τὸ Ἀρχεῖον τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Λαύρας Καλαβρύτων – Σύμμεικτα Ε.Ι.Ε-Κ.Β.Σ. 1970, 397) στα έγγραφα της μονής Αγίας Λαύρας υπάρχει «Πιστωτικόν γράμμα/ 14 Σεπτεμβρίου 1779/ Φάκ. Α΄, αρ. 30 (ανηρτημένον). Πρωτότυπον. Χάρτης 462 Χ 340. Μελάνη φαιόχρους. — Διατήρησις μετρία (σητόβρωτον, υγρασία, σχισμαί κατά τας διπλώσεις). Άνω αποτύπωσις δι’ αιθάλης τριών σφραγίδων με παράστασιν της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Το έγγραφον κεκολλημένον μεταγενεστέρως επί υφάσματος καί σκληρού χάρτου./ Οι μητροπολίται Πελοποννήσου δια του παρόντος γράμματος ζητούν από τους της Ρούμελης όπως αποδοθούν εις τον επιφέροντα ηγούμενον της Ιεράς Μονής Αγ. Λαύρας Καλαβρύτων Άνθιμον τα ιερά κειμήλια, τα οποία διηρπάγησαν προ δύο ετών υπό των Αλβανιτών (πρβλ. το υπ’ αρ. 4 έγγραφον)./ Α ρ χ.: Επειδή και προ δύω σχεδόν χρόνων. . ./ Εκδ. : Δ α μ α σ κ η ν ο ύ  Α π ο σ τ ο λ ί δ ο υ , ένθ’ ανωτ., σελ. 37-38.— Πρβλ. Σ π. Λ ά μ π ρ ο υ , Βιβλιοκρισία, NE 2 (1905), τεύχος Γ’, σελ. 379 και M a r c , ένθ’ ανωτ., σελ. 116, άρ. 4.».]. [Για το παραπάνω αναφερόμενο έγγραφο 4, οι συγγραφείς αναφέρουν: « Συνοδικόν γράμμα του πατριάρχου Σωφρονίου του Β΄/ Ιανουάριος, ινδ. 13, 178 [0]/ Φάκ. Α΄, αρ. 1. Χάρτης 640 Χ 450. Πρωτότυπον (πρβλ. φωτ. αρ. 34, 35). Μελάνη καστανόχρους. — Διατήρησις κακή (υγρασία, ελλείπει άνω αριστερά γωνία, σημεία ιώδους αλλοιώσεως). Το έγγραφον κεκολλημένον μεταγενεστέρως επί χάρτου. Ο πατριάρχης Σωφρόνιος κελεύει όπως τα κειμήλια της Ιερας Μονής Αγ. Λαύρας Καλαβρύτων, τα διασκορπισθέντα λόγω της επιδρομής των Αρβανιτών και εξαγορασθέντα υπό άλλων μοναστηρίων, συγκεντρωθούν και αποδοθούν εις τον επιφέροντα το γράμμα μοναχόν Άνθιμον (πρβλ. το υπ’ άρ. 32 έγγραφον). — 19 ύπογραφαί./ Ά ρ χ.: [Ίερώτατε Μητροπολίτα υπέρτιμε και έξαρχε Λαρίσσης]…/ Εκδ.: Δ α μ α σ κ η ν ο ύ Α π ο σ τ ο λ ί δ ο υ , ενθ’ ανωτ., σελ. 40-43.—Πρβλ. M a r c , ένθ’ ανωτ., σελ. 116, αρ. 5, ένθα όμως αναγράφεται λανθασμένως αντί τού πατριάρχου Σωφρονίου το όνομα τού Γρηγορίου του Ε’.»].

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s